ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος

Τμήμα Διεθνών και  Ευρωπαϊκών Σπουδών - ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ανδρούτσου 150 185 34  Πειραιάς

www.ifestosedu.gr info@ifestosedu.gr

Στρατηγική Θεωρία–Κρατική Θεωρία https://www.facebook.com/groups/StrategyStateTheory/

Διεθνής πολιτική 21ος  αιώνας https://www.facebook.com/groups/InternationalPolitics21century/

Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος: Ανισόρροπο τρίγωνο https://www.facebook.com/groups/GreeceTurkeyCyprusImbalance/

Διαχρονική Ελληνικότητα https://www.facebook.com/groups/Ellinikotita/

Άνθρωπος, Κράτος, Κόσμος–Πολιτικός Στοχασμός https://www.facebook.com/groups/Ifestos.political.thought/

Κονδυλης Παναγιώτης– https://www.facebook.com/groups/Kondylis.Panagiotis/

Θολό βασίλειο της ΕΕ https://www.facebook.com/groups/TholoVasileioEU/

Θουκυδίδης–Πολιτικός Στοχασμός https://www.facebook.com/groups/thucydides.politikos.stoxasmos/

Μέγας Αλέξανδρος–Ιδιοφυής Στρατηγός και Στρατηλάτης https://www.facebook.com/groups/M.Alexandros/

Εκλεκτά βιβλία που αξίζουν να διαβαστούν https://www.facebook.com/groups/eklektavivlia/

Ειρηνική πολιτική επανάσταση https://www.facebook.com/groups/PolitPeacefulRevolution/

Προσωπική σελίδα https://www.facebook.com/p.ifestos

Πολιτισμός, Περιβάλλον, Φύση, Ψάρεμα https://www.facebook.com/Ifestos.DimotisBBB

«Κοσμοθεωρία των Εθνών» https://www.facebook.com/kosmothewria.ifestos

Προσωπικό προφίλ https://www.facebook.com/panayiotis.ifestos

 

Ευρωπαϊκη Ολοκλήρωση

περιεχόμενα

Γενικές περιγραφή του μαθήματος

Διαφάνειες - Κεντρικά ζητήματα

Δικτυακός τόπος της ΕΕ 

15.3.2010. Επιφυλλίδα για ΚΕΠΠΑ - Λισσαβώνα

ΟΝΕ, Υψηλή Πολιτική. Παραθέματα και ζητήματα προς συζήτηση

βιβλιογραφία

 

--------------------------------------------------------

Γενική περιγραφή του μαθήματος

 

Προγραμματικά γίνεται σαφές ότι το μάθημα θα είναι σεμιναριακού χαρακτήρα. Προϋποθέτει δηλαδή προετοιμασία σας, σχόλια, ερωτήσεις και κριτική συζήτηση για οτιδήποτε συζητούμε.  

 

Το μάθημα "Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση" είναι η μια όψη του ίδιου νομίσματος με το μάθημα "Διπλωματία και Στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων". Με αμφότερα τα συμπληρωματικά και επικαλυπτόμενα μαθηματα θα γίνει μεγάλη προσπάθεια να δοθεί μια σφαιρική, ολιστική και εις βάθος γνώση που αφορά το φαινόμενο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Σε ιστορικό πλαίσιο, στρατηγικό, θεωρητικό και θεσμικό.

 

Η συγκρότηση του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος με άξονες τα κράτη και την διαδικασία ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν είναι ανεξάρτητο των υπόλοιπων εξελίξεωνξ στο διεθνές σύστημα και κυρίως στις Διατλαντικές σχέσεις. Η μελέτη του φαινομένου της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και συναρτημένη με τις Ευρωατλαντικές σχέσεις, την εθνική στρατηγική των ΗΠΑ, τις στρατηγικές των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων και τα στρατηγικά τεκταινόμενα στην Ευρασία και πέραν αυτής. Πέραν των πολλών αντιρρήσεων για την μονοσήμαντη και καταμαρτυρούμενα πλέον λανθασμένη θεώρηση πως θα μπορούσαν να ενωθούν ανθρωπολογικά τα ιστορικά έθνη της Ευρώπης και να συγκροτήσουν ένα ενιαίο πολιτικό σύστημα με υλικές μόνο προϋποθέσεις -θέση μας είναι ότι η ΟΝΕ ήταν ένα καταστροφικό άλμα στο κενό ενταγμένη στην ιδεολογική θέση ότι η οικονομική ανθρωπολογία επαρκεί για να ενώσει τα έθνη-, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συμπεριλαμβάνει δύο ακόμη αξονικά ζητήματα που θα βρεθούν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας. Σε πρώτη φάση μέσα από μια κριτική θεώρηση των "θεωριών" ολοκλήρωσης σε συνδυασμό με την ευρωπαϊκή εμπειρία έξη δεκαετιών θα δούμε την διαδρομή, το περιεχόμενο, τις λειτουργίες, τις δομές και τα κρίσιμα ερωτήματα που θέτει η πολιτική θεωρία για κάθε ένωση ανθρώπων που επιζητούν να συγκροτήσουν μια κοινωνική οντότητα και ένα πολιτικό σύστημα. Σε δεύτερη φάση, το επόμενο εξάμηνο, θα δοθεί έμφαση στα στρατηγικά ζητήματα στο μάθημα "Διπλωματία και στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Ενάμεων" που θα ακολουθηθεί στο Γ εξάμηνο από το μάθημα "Διπλωματία και Στρατηγική των Μεγάλων Δυνάμεων". Ο πίνακας που ακολουθεί δίνει μια συνολική απεικόνιση των πεδίων και των συναρτήσεών τους.  

 

Σκοπός του μαθήματος είναι να καλυφτεί ένα ευρύ φάσμα ιστορικοπολιτικών και θεωρητικών πτυχών που αφορούν την γένεση, ανάπτυξη και διαμόρφωση της ΕΕ ως οικονομικού, πολιτικού, νομικού, διπλωματικού και εν δυνάμει αμυντικού συλλογικού δρώντα. Θα προσπαθήσουμε να ιεραρχήσουμε τα ζητήματα που μπορούμε να θίξουμε και να δώσουμε προτεραιότητα σε εκείνα τα πεδία που θα δώσουν την κατά το δυνατό καλύτερη ερμηνεία των θεσμών και της λειτουργίας της ΕΕ. Θα γίνει προσπάθεια, επιπλέον, να υπάρξει αντιστοιχία και συμπληρωματικότητα με άλλα μαθήματα που κάνετε ή θα κάνετε. Το μάθημα ενδέχεται να προσαρμοστεί στην εξέλιξη και στις ανάγκες των φοιτητών γύρω από το γενικότερο ζήτημα της ύπαρξης, της λειτουργίας της ΕΕ και των συμπεριφορών τόσο της ίδιας της Κοινότητας όσο και των κρατών μελών.

            Ακόμη, η συντρέχουσα χρηματοοικονομική κρίση της Ελλάδας αλλά και άλλων κρατών-μελών της ΕΕ μας δίνει την ευκαιρία να εξετάσουμε βαθύτερα όλα τα κεντρικά ζητήματα που αφορούν την φυσιογνωμία, τον χαρακτήρα, την λειτουργία και τον τρόπο εξέλιξης της ΕΕ. Θα διευκολύνει πολύ εάν κάνουμε πυρήνα των συζητήσεών μας το ζήτημα της λήψης αποφάσεων όπως διαμορφώθηκε μετά το 1966 και εάν το εξετάσουμε κριτικά υπό το πρίσμα της κρίσης των τελευταίων ετών.

 

Συνολικά, το σκεπτικό είναι το εξής:

            Πρώτον, να γίνει κατανοητός ο χαρακτήρας της ΕΕ ως συλλογικού δρώντα.

            Δεύτερον, να γίνει κατανοητή η ειδοποιός διαφορά μεταξύ «χαμηλής» πολιτικής (καταναλωτικά ζητήματα) και «υψηλής» πολιτικής (ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της κρατικής κυριαρχίας). Αυτό το ζήτημα, όπως θα δούμε, είναι στον πυρήνα του θεωρητικού προβληματισμού και αφορά καίρια την εφικτότητα ή όχι της πολιτικής ένωσης.

            Τρίτον, θα γίνει προσπάθεια να αναλυθούν με εκλεκτικό και στοχευμένο τρόπο καίρια διαμορφωτικά κριτήρια και παράγοντες που αφορούν τις πολιτικές και στρατηγικές δομές του κοινοτικού συστήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, θα εξεταστούν εθνικές στάσεις και συμπεριφορές οι οποίες διαρκώς επηρεάζουν την Κοινότητα ως συλλογικό δρώντα στον ευρωατλαντικό χώρο και ευρύτερα στο διεθνές σύστημα.

            Τέταρτο, ιεραρχώντας το Κοινοτικό σύστημα, αποτελεί αναλυτική προτεραιότητα. Πολύ σημαντικό ζήτημα είναι η κατανόηση εκείνων των πολιτικών που αποδεικνύονται καθοριστικοί για την λειτουργία και την εξέλιξη της ΕΕ. Κρίσιμο αλλά και επίκαιρο ζήτημα είναι οι βαθύτερες αιτίες που οδήγησαν μετά το 1985 στο Λουξεμβούργο, στο Μάαστριχτ και στις υπόλοιπες διακυβερνητικές. Η γένεση της ΟΝΕ, για παράδειγμα, δεν είχε μόνο ως αίτια οικονομικά κριτήρια αλλά και στρατηγικά ζητήματα που αφορούν τις ενδό-ευρωπαϊκές σχέσεις και που συνδέθηκαν με την γερμανική επανένωση και άλλα στρατηγικά ζητήματα [Για τα ζητήματα αυτά παρακαλώ όπως συμβουλευτείτε έγκαιρα το 6 κεφάλαιο του βιβλίου μου Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων Ευρωπαϊκών δυνάμεων, Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία και τα κεφάλαια 13-18 του Κοσμοθεωρητική Ετερότητα και Αξιώσεις Πολιτικής Κυριαρχίας, Ευρωπαϊκή Άμυνα, Ασφάλεια και Πολιτική Ενοποίηση.]

            Θα κατανοήσουμε σταδιακά ότι το αίτημα για πολιτική ενοποίηση, οι βαθύτερες αιτίες γένεσης και εξέλιξης της ΟΝΕ, η σχέση των θεσμών των καταναλωτικών τομέων με τους θεσμούς στους τομείς της άμυνας, ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής, η εξέλιξη των τελευταίων, τα προβλήματα των τελευταίων και οι συναρτήσεις με τις πολιτικές και στρατηγικές σχέσεις στο ευρύτερο ευρωατλαντικό και διεθνές σύστημα, είναι όλα αλληλένδετα ζητήματα που εξελίσσονται δυναμικά. Επειδή σε κάθε είδους πολιτική οργάνωση οι αποφάσεις είναι διανεμητικού χαρακτήρα, θα διερευνηθεί, όπως προαναφέρθηκε, το ζήτημα των πλειοψηφικών και ομόφωνων αποφάσεων για να γίνει βαθύτερα αντιληπτή η προαναφερθείσα σχέση εντολέα-εντολοδόχου σε αναφορά με τα πολλά επίπεδα λήψεως αποφάσεων. Στο ίδιο πλαίσιο, θα εξεταστεί η σχέση διεύρυνσης-εμβάθυνσης και το σύστημα λήψης αποφάσεων στις διαπραγματεύσεις ένταξης, πχ με την Τουρκία ή άλλα κράτη της  περιοχής  μας. 

            Έβδομον, συναφώς με τα προαναφερθέντα, θα εξετάσουμε τόσο περιγραφικά όσο και περιπτωσιολογικά ζητήματα όπως οι δυναμικές που αναπτύσσουν οι δια-θεσμικές σχέσεις καθώς και η βαθμίδα της σημασίας διαφόρων θεσμών υπό το πρίσμα πραγματολογικά επαληθεύσιμων παρατηρήσεων για την εξέλιξη της ΕΕ τις τελευταίες δεκαετίες. Τονίζω ξανά, ότι η συντρέχουσα κρίση είναι «ευκαιρία» να συζητήσουμε όλα τα ζητήματα περιεκτικά και ουσιαστικά.

 

Στον πυρήνα των, όρων, εννοιών και θεμελιώσεων όλων των πιο πάνω ζητημάτων βρίσκεται, όπως είναι φυσικό, το πρακτικό ερώτημα της υφής και του περιεχομένου της διακυβέρνησης στον ευρωπαϊκό και ευρωατλαντικό χώρο.  

Επιχειρώντας να ερμηνεύσουμε τον χαρακτήρα, την δομή, την λειτουργία, τον τρόπο λήψης απόφαση και τους περιορισμούς ή δυνατότητες της ΕΕ σε αναφορά με τις πολιτικές της, μερικά στοιχεία της θεωρίας ολοκλήρωσης είναι κεντρικά. Μια βαθύτερη κατανόηση απαιτείται να θέσει υπό την αίρεση των εμπειρικών μαρτυριών θέσεις που διατυπώθηκαν στο παρελθόν, μεταξύ άλλων, για παράδειγμα,

i)             Την συζήτηση περί Χαμηλής – Υψηλής πολιτικής (με δεδομένο ότι ένα ερώτημα ήταν κατά πόσο Η ΟΝΕ ανήκει στην υψηλή ή στην χαμηλή πολιτική),

ii)            την λειτουργιστική ανθρωπολογία σε αναφορά με την προσδοκία «μετατόπισης πίστης και νομιμοφροσύνης …» και των αντίθετων απόψεων,

iii)           τις θέσεις περί «δημόσιου ευρωπαϊκού χώρου» και τον ακριβή του χαρακτήρα,

iv)           την διαλεκτική σχέση ανεξάρτητων-εξαρτημένων αρμοδιοτήτων των υπερεθνικών θεσμών,

v)            τα όρια και τους περιορισμούς των υπερεθνικών θεσμών,

vi)           την σημασία των διακυβερνητικών δομών,

vii)         το κοινοτικό σύστημα λήψεως αποφάσεων όπως εξελίχθηκε μετά τον Συμβιβασμό του Λουξεμβούργου του 1966,

viii)        τον βαθμό δημοκρατικού ελέγχου επί των αποφάσεων στο κοινοτικό και εθνικό επίπεδο,

ix)           την απουσία ή ύπαρξη δημόσιας ευρωπαϊκής σφαίρας και τι είδος είναι αυτή αν υπάρχει,

x)            την σημασία των εποπτικών υπερεθνικών θεσμών στην τήρηση των συμφωνιών,

xi)           την θέση και τον ρόλο του εθνικού συμφέροντος,

xii)         τις υπερτιθέμενες στρατηγικές σκοπιμότητες και την σχέση των κοινοτικών δομών με το ευρύτερο σύστημα διεθνούς πολιτικής και διεθνούς πολιτικής οικονομίας.

 

Τα πιο πάνω και πολλά άλλα, θα τα αναζητήσετε στον θεωρητικό προβληματισμό των κειμένων που σας συνιστούμε να μελετήσετε και θα τα ελέγξετε υπό το φως των εμπειρικών μαρτυριών.

 

 

Διαφάνειες (προσφέρονται μόνο ως οδηγός μελέτης)

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

·         Ιστορικοπολιτική διάσταση

·         Ιστορικοθεσμική διάσταση

·         Κύριες θεωρητικές προσεγγίσεις

·         Συγκρότηση ενός διαφοροποιημένου τοπίου τομέων διακυβερνητικής και υπερεθνικής ολοκλήρωσης

·         Τρόπος λήψης αποφάσεων

·         Ανθρωπολογικές προϋποθέσεις – εναλλακτικές παραδοχές ολοκλήρωσης

·         Στρατηγική διάσταση

 Κεντρικός ορισμός ολοκλήρωσης

 Haas: «Τα βιώσιμα έθνη-κράτη συνιστούν πολιτικές κοινότητες. Ως αποτέλεσμα της συγχώνευσης τέτοιων κρατών, θα μπορούσε, επίσης, να σχηματισθεί μια νέα πολιτική κοινότητα. Πολιτική κοινότητα υπάρχει, όταν υπάρχει δυνατότητα ειρηνικών εσωτερικών αλλαγών υπό συνθήκες συναγωνισμού και [ειρηνικής] διαπάλης μεταξύ ομάδων με ανταγωνιστικά συμφέροντα. Ολοκλήρωση είναι η διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας διάφοροι πολιτικοί παράγοντες που δρουν σε διακριτά εθνικά περιβάλλοντα πείθονται να μετατοπίσουν την πίστη τους, τη νομιμοφροσύνη τους, τις προσδοκίες τους και τις πολιτικές τους δραστηριότητες σε ένα ευρύτερο κέντρο, του οποίου οι θεσμοί αποκτούν ή διεκδικούν τις δικαιοδοσίες και εξουσίες των προϋπαρχόντων εθνών-κρατών». «Το τελικό αποτέλεσμα μιας διαδικασίας ολοκλήρωσης είναι μια νέα πολιτική κοινότητα η οποία τίθεται υπεράνω των προϋπαρχόντων πολιτικών κοινοτήτων»

 ΝΒ. Στην ανάλυση των θεωριών ολοκλήρωσης θα δούμε το πώς μετεξελίχθηκε στην πράξη και στην θεωρία το ζήτημα «πίστη, νομιμοφροσύνη» (τι δηλαδή συμπεριλαμβάνει, υλική μόνο πίστη/νομιμοφροσύνη ή και πνευματικά-κοινωνικοψυχολογικά) και τα σύνορά του με τις υλικές προσδοκίες.

 "Ευρωπαϊκή ιδέα" στις ποικίλες εκδοχές και αποχρώσεις

·         Καρλομάγνος Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

·         Πριν καλά-καλά στεριώσει το κράτος-έθνος πολλές ιδέες, σκέψεις, σχέδια για μια ενωμένη Ευρώπη: Πολιτικοί οραματιστές, Δούκας de Sully 18 αιώνα, Saint-Pierre, Προυντόν, φιλόσοφοι, ποιητές και ο λόγος του Briand στην Κοινωνία των Εθνών το 1929.

·         Πολλοί επιχείρησαν να ενώσουν την Ευρώπη ηγεμονικά από τον Ναπολέοντα μέχρι τον Χίτλερ

·         Από τον 16 αιώνα και εντεύθεν η ηγεμονική ενοποίηση της Ευρώπης διασφαλιζόταν από το σύστημα ισορροπίας δυνάμεων όπως κωδικοποιήθηκε στην Συνθήκη της Βεστφαλίας του 1648 μέσα από το οποίο γεννήθηκε α) η κυριαρχία και μάλιστα σταδιακά εδαφικά οριοθετημένη και  β) το διεθνές δίκαιο της μη επέμβασης και της εσωτερικής αυτοδιάθεσης / εξωτερικής κυριαρχίας όπως κωδικοποιήθηκε και επικυρώθηκε τελικά στον Χάρτη του ΟΗΕ

·         Δεν σταθεροποιήθηκε μια κεντρική αντίληψη ευρωπαϊκής αντίληψης μέχρι την δεκαετία του 1950 οπότε και αναδύονται δύο άλλοτε αντιθετικές και άλλοτε συγκλίνουσες προσεγγίσεις:

o   Η Γκολική («πιο κάτω από ομοσπονδία πιο πάνω από συμμαχία» - αυτό ήταν βασικά το σχέδιο Φουσέτ)

o   και η λειτουργική των σταδιακών οικονομικών συγκλίσεων «και βλέπουμε» (αυτή ήταν βασικά η Συνθήκη Της Ρώμης).

·         Πάνω στα λεπτά σύνορα θέσεων και τοποθετήσεων χρειάζεται προσοχή στην διάκριση μεταξύ

§  ανάλυσης εμπράγματων καταστάσεων και ηθικολογίας,

§  προπαγάνδας και πολιτικού λόγου,

§  οραματικού λόγου και ατομικού κανονιστικού λόγου,

§  ιδεολογικού διεθνιστικού κανονιστικού λόγου και πολιτειακά εκπορευόμενου πολιτικού λόγου

§  Μελλοντολογίας και εμπειρικής διάγνωσης του χαρακτήρα και των συνεπειών των αποφάσεων

§  Μπερδεμένων και ασυνάρτητων διακηρύξεων και θεωρητικά θεμελιωμένων πορισμάτων  

 

Μια γενική παρατήρηση είναι η εξής:

    Πριν την έλευση των εσχατολογικών ιδεολογικών δογμάτων το ζήτημα που ετίθετο είναι η δομή και οι λειτουργίες του Κοσμοσυστήματος υπό μια μετά-κρατοκεντρική μορφή. Οι κοινωνίες λίγο πολύ διατηρούσαν την ετερότητά τους, την αυτοκυβέρνησή τους και με τον ένα ή άλλο τρόπο συμμετείχαν στους κοσμοσυστημικούς θεσμούς (διαφορές μεταξύ Ρωμαιοκαθολικής Θεοκρατίας και ανθρωποκεντρικής Βυζαντινής Οικουμένης)

    Μετά την έλευση των ιδεολογιών γύρω στον 17-8 αι. υπερισχύουν ανθρωπολογικά εξομοιωτικές και πολιτικά εξισωτικές επιδιώξεις.

    Οι θεωρίες ολοκλήρωσης αλλά και η πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης αποτυπώνει αυτή την αμφιταλάντευση.

Χρονολόγιο

 Σημειώστε τον αλληλένδετο χαρακτήρα των πολιτικών, στρατηγικών, στρατιωτικών και οικονομικών εξελίξεων

·         Α και Β Παγκόσμιος Πόλεμος

·         Κύριο ζήτημα όπως διακριβώνεται από τις αφετηριακές αιτιολογήσεις: Αντιμετώπιση της άνισης ανάπτυξης ως κύριου αιτίου πολέμου μέσα από οικονομική σύγκλιση και μέσα από θεσμική συνεργασία.

·         Μεσοπόλεμος Κοινωνία των Εθνών και 1945 ΟΗΕ: Κρατική κυριαρχία επικυρώνεται και κατοχυρώνεται ως το καθεστώς του διεθνούς συστήματος

·         1946-48 Αντί-Γερμανικές συσπειρώσεις, Σύμφωνο Δουγκέρκης, Σύμφωνο Βρυξελλών

·         Γερμανικό: Επί μια δεκαετία περίπου προτάσεις για αποσυναρμολόγηση της Γερμανίας

·         1946 και 1948 ομιλίες Τσόρτσιλ «μαζί σας αλλά όχι ένας από εσάς» … Στίγμα βασικής διαίρεσης στην Ευρώπη μεταξύ μιας Ατλαντικής Ευρώπης + ζώνη ελευθέρων συναλλαγών και μιας Ενωμένης Ευρώπης (τι βαθμίδας και είδους στο συζητάμε …)

·         1947 Σχέδιο Μάρσαλ. Συζήτηση στις ΗΠΑ για επάνοδο στον απομονωτισμό / ουδετερότητα ή ένα παρεμβατικό ρόλο

·         1947 Benelux,  οικονομική ενοποίηση Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο

·         1948 Συνάντηση και διακήρυξη Φεντεραλιστών Χάγης

·         1948 Αποκλεισμός Βερολίνου από ΕΣΣΔ

·         1949 Ατλαντική Συμμαχία !!!!

·         1949 Συμβούλιο της Ευρώπης

·         1950-51 Σχέδιο Σουμάν, Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (υπό υπερεθνικό έλεγχο οι πηγές της στρατιωτικής βιομηχανίας)

·         1948-1954 προσπάθειες Ευρωπαϊκής Πολιτικής / Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας 1954 αποτυχία – Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση ως μέσο ελέγχου/εποπτείας των Γερμανικών εξοπλισμών, 1955 Διάσκεψη Μεσσήνης, 1955 Συμφωνίες για την Γερμανία, 1957 Συνθήκες της Ρώμης για οικονομική μόνο ολοκλήρωση

·         1959 EFTA Ελευθέρ Ζώνη Εμπορικών Συναλλαγών στην περίμετρο της ΕΟΚ με πρωτοβουλία της Βρετανίας.

·         1958-63 προσπάθειες της Βρετανίας να ενταχθεί για να «ελέγξει την πορεία του εγχειρήματος»

·         1958-62 Σχέδιο Φουσέτ

·         1966 Συμβιβασμός του Λουξεμβούργου … Ομόφωνες / Συναινετικές αποφάσεις

 Χαρακτηριστική ποικιλομορφία θέσεων και θεωρήσεων

 Σπάακ 1967: «Η Ευρώπη που ονειρεύτηκα ήταν μια αυταπάτη, ο αρχικός ενθουσιασμός μου ήταν μια αυταπάτη».

Σπάακ απομνημονεύματα: «Με λένε πατέρα της Ευρώπης. Δεν είμαι. Ο πατέρας της Ευρώπης είναι ο Στάλιν που με το να μας απειλεί μας συσπείρωσε».

Jean Monnet: (Μίγμα πολιτικής και λειτουργικής αντίληψης): «Ενώνουμε ανθρώπους και όχι κράτη». Ταυτόχρονα υπήρξε ο αρχιτέκτονας της διαδικασίας λειτουργικής ολοκλήρωσης και ο κύριος συνομιλητής των αμερικανών επί μακρόν.

Ντε Γκολ 1953: «Για να φτάσουμε σε βιώσιμες λύσεις, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις πραγματικότητες, κυρίως ότι η Ευρώπη σήμερα αποτελείται από έθνη. Είναι με αφετηρία και βάση αυτά τα έθνη που πρέπει να οργανώσουμε την Ευρώπη, και αν χρειαστεί να αμυνθούμε γι’ αυτή».

Amitai Etzioni 1965: «η συναισθηματική δέσμευση στο κράτος-εθνος είναι τόσο πυκνή και η προσκόλληση στο εθνικό συμφέρον τόσο μεγάλης έκτασης ούτως ώστε οι σύγχρονες ενώσεις κρατών είναι εν πολλοίς περιορισμένες σε προσπάθειες να εξυπηρετήσουν το κράτος-έθνος με περιφερειακές συσπειρώσεις παρά για να το αντικαταστήσουν».  

Κεντρικά διλήμματα της δυτικής-νεοτερικής σκέψης που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση:

·         Το κεντρικό δίλημμα μετά την Θεοκρατία του Μεσαίωνα ήταν οι βαθμίδες και ποσολογίες υλικών και πνευματικών κριτηρίων και παραγόντων μέσα στην δημόσια σφαίρα.

·         Θεσμοί προτάσσονται και κατασκευάζουν την πολιτική ανθρωπολογία ή το αντίστροφο; Η κοινωνία δηλαδή, προσδιορίζει τους θεσμούς

·         Υλιστικοί θεσμοί ή και πνευματικά «εμπλουτισμένοι».

·         Οι «πνευματικές εισροές» αφορούν την πίστη και την νομιμοφροσύνη στο υλικό συμφέρον ή και άλλα κριτήρια και παράγοντες που αφορούν την βαθύτερη ιστορική διαμόρφωση των ανθρώπων και των κοινωνικών οντοτήτων.

·         Αν υλιστικές νόρμες και νόμοι μπορούν να ενώσουν τους ανθρώπους σε μια περιοχή γιατί όχι και πλανητικά; [Σε αυτό βασικά συνίσταται η μορφική ομοιότητα όλων των διεθνιστικών ιδεολογικών δογμάτων]

·         Θεσμοί ως διακυβέρνηση: Τι είδους πολιτική ανθρωπολογία τους θεμελιώνει, τους νομιμοποιεί, τους διαιωνίζει και τους αλλάζει;

·         Θεσμοί και δημοκρατία:

o   Θεσμοί σε κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο άμεσης δημοκρατίας όποτε υπήρξε (σπάνια)

o   Θεσμοί σε πλαίσιο έμμεσης αντιπροσώπευσης με φορά κίνησης προς ολοένα μεγαλύτερη δημοκρατία δηλαδή ολοένα στενότερη σχέση εντολέων πολιτών κα εντολοδόχου διακυβέρνησης ή αντίστροφα προς δεσποτεία ελίτ κρατικά και διεθνικά οργανωμένων.

o   Θεσμοί ως κατασκευαστική ιδεολογική πρόσληψη της πολιτικής ανθρωπολογίας [κύριο χαρακτηριστικό της εποχής των ιδεολογιών από τον 18 αιώνα μέχρι τον τέλος του Ψυχρού Πολέμου]

o   Υπερεθνικοί θεσμοί ως διακρατικοί εντολοδόχοι, ως υπερκρατικοί εντολείς (ενδεχομένως ηγεμονικά ελέγχομενοι), ως υπερκρατική τεχνόσφαιρα … Ποια η πολιτική ανθρωπολογία τους, πως κατανέμεται και πως επιμερίζεται στα επίπεδα του κράτους και της υπερεθνικής δομής

 Προβληματική Π. Ήφαιστου

Αριστοτελική πρόσληψη της Πολιτείας:

·         Θεσμοί διακυβέρνησης είναι ηθικοκανονιστικές δομές που ορίζουν, οριοθετούν και ρυθμίζουν τον συλλογικό τρόπο ζωής. Τρεις διαστάσεις που συμπλέκονται άναρχα:

·         Τους ανθρώπους ως εντολείς πολίτες,

·         Την πολιτική διακυβέρνηση ως εντολοδόχο των πολιτών με διαβάθμιση ποικίλων εκδοχών ανάλογα με τις βαθμίδες δημοκρατικής οργάνωσης, την αμεσότητα των κοινωνικοπολιτικών ελέγχων και αποφάσεων, την φορά κίνησης προς άμεση δημοκρατία ή το αντίστροφο

·         Και την τεχνοκρατική δομή που ανάλογα με τις βαθμίδες δημοκρατικής συγκρότησης είναι λίγο ή πολύ εξαρτημένη μεταβλητή των δύο πρώτων.

 

Οι βαθμίδες δημοκρατίας είναι ευθέως ανάλογες του βαθμού ελέγχου της πολιτικής διακυβέρνησης από τους πολίτες-ανθρώπους και του βαθμού που άνθρωποι και πολιτική διακυβέρνηση ελέγχουν την τεχνόσφαιρα.

·         Ποιος είναι εξαρτημένη μεταβλητή και σε ποιο βαθμό, με ποια κανονικότητα και με τι οντολογικά-ανθρωπολογικά θεμέλια.

·          

“Τι συγκροτεί και τι συγκρατεί την ενωμένη Ευρώπη;

Συντομογραφικά οι απόψεις-παραδοχές μετά το 1945 τις οποίες θα επεξεργαστούμε στην συνέχεια:

Διακυβερνητιστές: διακρατική συσπείρωση συμφερόντων: «Πιο πάνω από Συμμαχία πιο κάτω από Ομοσπονδία».

Φεντεραλιστές: Γενναίο άλμα εγκατάλειψης του εθνοκράτους (1948)

Λειτουργιστές: λειτουργική συνεργασία που διαρκώς θα διαχέεται σε νέους τομείς (όχι πολιτικοποίηση γιατί θα προκαλέσει αρνητική ολοκλήρωση)

Νεολειτουργιστές: + εξουσίες, προσδοκίες, πίστη και νομιμοφροσύνη

 

·         Αν και κανείς μπορεί να μελετήσει χιλιάδες βιβλία –εκ των οποίων το «Κριτικη της Μεταφυσικής στην νεότερη σκέψη και το Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός Α και Β τόμος του Παναγιώτη Κονδύλη είναι τα κορυφαία κείμενα της διεθνούς βιβλιογραφίας– το βασικό δίλημμα που τίθεται στην διάκριση του Tonies επειδή είναι απλό (και ίσως απλουστευτικό) και εύκολα κατανοητό συζητείται ευρέως στην βιβλιογραφία:

o   Gesellschaft – εταιρική-υλιστική συγκρότηση Πολιτικού και διανεμητικών λειτουργιών – μόνο υλιστικά και ωφελιμιστικά και χρησιμοθηρικά κριτήρια

§  Τα τελευταία προσφέρουν επαρκή πίστη και νομιμοφροσύνη ούτως ώστε να νομιμοποιείται ένα δημοκρατικά συγκροτημένο Πολιτικό γεγονός.

o   Φορά κίνησης υλιστικών παραδοχών (Φιλελευθερισμός και κομμουνισμός μαζί με τις αποχρώσεις τους – ποτέ βέβαια οι κινούμενοι μέσα σε αυτούς τους δήθεν αντίθετους ποταμούς οι κατά βάση είναι του ίδιου προσανατολισμού πλην κινούνται μέσα σε διαφορετικές κοίτες). [Συνήθως οι κινούμενοι μέσα στην κοίτη δεν γνωρίζουν ή είναι βαθιά ιδεολογικά προσκολλημένοι – Κονδύλης: Η κριτικής της μεταφυσικής και Κονδύλης: Η παρακμή του Αστικού πολιτισμού – περιγραφή και πολιτική σκέψη υπέρτερου είδους]

o   Βασική υπόθεση: Μπορεί να υπάρξει δημόσια σφαίρα μόνο με υλικά κριτήρια [Το πνεύμα είτε εκδιώκεται εκτός των τειχών της Πόλεως είτε «καταδιώκεται» εκεί έξω εκτός των τειχών – αποδομηστικός κονστρουκτηβιστικός] [Το εκκρεμές αυτών των παραδοχών κυμαίνεται άγρια αποτυπώνοντας την πνευματική σύγχυση στον Δύση και σε πολλά σημεία του πλανήτη – ήδη από το 1900 ο κόσμος βρίσκεται στην μεταμοντέρνα μαζικοπαραγωγική φάση – πολλές θεσμικές πτυχές της ΕΕ ενσαρκώνουν αυτές τις αδιέξοδες παραδοχές που κρίσεις όπως οι σημερινές φανερώνουν τα συμπτώματα όχι τα αίτια]

o   Gemeinschaft – κοινωνιοκεντρική συγκρότηση των ανθρωπολογικών προϋποθέσεων του Πολιτικού

§  Οι λειτουργιστικές, θεσμικές και κονστρουκτιβιστικές προσεγγίσεις το αποκλείουν προγραμματικά καθότι ανήκουν στο μοντερνιστικό υλιστικό παράδειγμα (ή καλύτερα: αποτελούν την μια όψη του ενός κύκνειου άσματος – το άλλο είναι η Σοβιετική Ένωση)  

 

Εξέλιξη των μεγάλων καταστατικών αποφάσεων, οι μεγάλοι σταθμοί, τα μεγάλα διλήμματα, τα μικρά βήματα, το κεντρικής και μεγάλης διανεμητικής σημασίας ζήτημα του τρόπου λήψεως αποφάσεων και το σπασμωδικό άλμα στο κενό της ΟΝΕ

 

Στάδια και βαθμίδες ολοκλήρωσης και τομείς

(Από το 1948 μέχρι σήμερα προστίθενται θεσμοί, πρακτικές, προσεγγίσεις και εθιμικού χαρακτήρα πρακτικές συνεργασίας

Συνοπτική διαδρομή

·         Μετά την εμπέδωση του κρατοκεντρικού διακρατικού συστήματος της Βεστφαλίας του 1648 μέχρι και τον ΟΗΕ πολλοί ποτέ δεν σταμάτησαν να αναζητούν προ-νεοτερικές αυτοκρατορικές δομές

·         – Ατύχησαν γιατί δεν γνώριζαν την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία – η σταδιακή κρατικοεθνικιστική ανάδειξη του σημερινού εθνοκράτους συντελέστηκε εν μέσω αντιφάσεων που παρατηρούνται με την αντί-Αριστοτελική υλιστική νοηματοδότηση της Πολιτικής που κορυφώθηκε στις διεθνιστικές ιδεολογικές εκδοχές του φιλελευθερισμού και του κομμουνισμού που σε ποικίλες βαθμίδες είναι αντί-Πολιτειακή

o   Αντίθετα με την Βυζαντινή και προ-Βυζαντινή ιστορική φάση δεν υπήρξε μια σταθερή πολιτική αντίληψη που να συναρτά την εθνοκρατική συγκρότηση-αυτοθέσμιση με την κεντρική κοσμοσυστημική εξουσία

o   [Μετά τον Αλέξανδρο το εκκρεμές της σχέσης εντολέων Πόλεων και εντολοδόχων κεντρικής ηγεμονικής διακυβέρνησης κυμαινόταν και αντιστρεφόταν όπως επίσης και οι βαθμίδες κοσμοσυστημικού δεσποτισμού] [Οι μακρύτερες περίοδοι όπου οι Πόλεις ήταν οι εντολείς εντοπίζονται στην Βυζαντινή Οικουμένη όπου οι εξουσίες του Βασιλέα των Πόλεων ήταν συναρτημένες με την Σύγκλητο των Πόλεων] [Για τον ενδιαφερόμενο οι σημαντικές ιστορικοπολιτικές αναλύσεις και πολιτικές τυπολογίες του Γιώργου Κοντογιώργη, ιδιαίτερα το «Δημοκρατία ως Ελευθερία»]

·         Ποτέ μέχρι και τον 17 αιώνα δεν διανοήθηκαν οι άνθρωποι να εκδιώξουν τα πνευματικά από την Πολιτική. Ούτε οι Καρτέσιος και Γαλιλαίος οι οποίοι έσπειραν τους πρώτους σπόρους του σύγχρονου υλισμού

·         Κονδύλης, Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός: Η κίνηση αυτή μέχρι περίπου το 1900 ήταν αντιθετική και αλλοπρόσαλλη. Η μόνη λογική απόληξη μπορούσε να είναι ο (ανέφικτος) συνεπής υλισμός του Ντε Σάντ και Λα Μεττριέ τον οποίο σήμερα ενσαρκώνουν τα  μεταμοντέρνα δόγματα ποικίλων εκδοχών και διαβαθμίσεων.

o   Κατασκευαστικά ιδεολογικά δόγματα

o   Γενοκτονίες-εθνοκαθάρσεις για να «επιτευχθεί» συνεκτική πολιτειακή ανθρωπολογία.

o   Θεσμικές θεωρίες – Λειτουργιστικές θεωρίες ως προσέγγιση κατασκευής δημόσιας σφαίρας και υπερεθνικής πολιτικής ανθρωπολογίας

o   Στο υπόβαθρο των θεσμών κάθε είδους οι κοινωνίες αυτοθεσμίστηκαν σύμφωνα με τις ανθρωπολογικές προϋποθέσεις κάθε κοινωνικής οντότητας [Σοβιετική Ένωση – ΕΕ κορυφαία παραδείγματα]   

Μετά τον Α΄ και Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επικρατούσε μεγάλη αμηχανία για την περίεργη αυτή κατασκευή του κράτους-έθνους.

 Ξανά συνοπτικά

·         1947 Δουγκέρκη,

·         1949 Ατλαντική Συμμαχία

·         ΒΤΟ,

·         1948-54 ΕΠΚ/ΕΑΚ

·         1950-2 Άνθρακα και Χάλυβα

·         1954 ΔΕΕ

·         1955 Μεσσήνη

·         Δημιουργία της Ομοσπονδιακής Γερμανίας

·         1957 Ρώμη

·         1958-60 Απορριφθέν σχέδιο Φουσέτ (Ντε Γκόλ)

·         1966 Συμβιβασμός Λουξεμβούργου

·         1968 Κοινή Αγροτική Πολιτική / Μεταφορών (ακολούθησαν πολιτικές σε όλους βασικά τους τομείς)

·         Αποχώρηση Ντε Γκόλ ένταξη Βρετανίας

·         1969 Άτυπη πολιτική συνεργασία

·         1985 Διάσκεψη Λουξεμβούργου και 1991 Μάαστριχτ – ακολούθησαν υπόλοιπες διασκέψεις

            1992 ΟΝΕ

 

Στάδια

 

Ζώνη Ελεύθερων συναλλαγών μηδέν δασμοί μεταξύ συμβαλλομένων

(μέχρι εδώ είναι συνήθης διεθνής πρακτική)

 

Κοινή Αγορά ► + Κοινό δασμολόγιο (1966-1968)

(μέχρι εδώ αφορά καθαρά εμπορικά ζητήματα)

(από εδώ και κάτω αφορά διανεμητικά ζητήματα)

 

Βήματα προς οικονομική ολοκλήρωση ► Κοινές πολιτικές

(από εδώ και κάτω απαιτείται αυξημένη νομιμοποίηση των αποφάσεων – Κρίση 1966 – Συμβιβασμός του Λουξεμβούργου)

(Κοινές πολιτικές … linkage politics ... («παζάρι συμφερόντων») Το εμβληματικό βιβλίο των Lindberg / Scheingold (1970)

 

Βήματα προς ζητήματα διπλωματίας (1969,1973 κρίση, 1985 Διάσκεψη Λουξεμβούργου, 1991 Διάσκεψη Μάστριχ ► μέχρι σήμερα αυστηρά διακυβερνητικού χαρακτήρα

 

Βήματα προς οικονομική ένωση ► απαιτεί κεντρική νομισματική – οικονομική διαχείριση – Σχέδιο Μπάρρ 1969, «Φίδι» νομισματικών κυμάνσεων

 

Βήματα προς οικονομική ένωση 1985 ολοκλήρωση Κοινής Αγοράς (στόχοι 1992 – παράκαμψη του Συμβιβασμού του Λουξεμβούργου χωρίς απόφαση κατάργησής του ή διαιώνισής του – Εν αναμονή αποφάσεων επί νομισματικών-κοινών οικονομικών πολιτικών)

(προωθητική δύναμη: Ντε Λόρ)

 [Δημοκρατική νομιμοποίηση: Ελλειμματικά ημίμετρα – ολοένα μεγαλύτερη διεύρυνση δημοκρατικού ελλείμματος]

 

Οριογραμμές και σχοινοβασίες πάνω στα λεπτά σύνορα μεταξύ ωφελιμιστικής ολοκλήρωσης και αξιώσεων πολιτικής ολοκλήρωσης

Υψηλή – Χαμηλή Πολιτική κατά Lindberg / Scheingold (1970) / Morgan

 

Τομείς χαμηλής πολιτικής υλιστικού και ωφελιμιστικού χαρακτήρα

1.     Τελωνιακή Ένωση

2.     Εμπορικές σχέσεις με τρίτα κράτη

3.     Κοινές Πολιτικές στα καταναλωτικά πεδία

 

επικίνδυνο πέρασμα

     αρνητική ολοκλήρωση

  • ναρκοπέδιο πολιτικών και φιλοσοφικών ερωτημάτων
  • πολιτική νομιμοποίηση αποφάσεων μεγάλου διανεμητικού χαρακτήρα
  • δημοκρατικό έλλειμμα
  • στρατηγικά ζητήματα
  • ανθρωπολογική ολοκλήρωση

 

επικίνδυνο πέρασμα

     αρνητική ολοκλήρωση

 

Τομείς Υψηλής πολιτικής που συνιστούν, βασικά, προϋποθέσεις Πολιτικής Ένωσης

1.     Πολιτικοστρατηγικά ζητήματα στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και της άσκησης εξωτερικής πολιτικής

2.     Διπλωματία

3.     Πολιτική ταύτιση / κοινή κουλτούρα / Ανθρωπολογική ολοκλήρωση ανάλογη και αντίστοιχη κάθε εθνοκράτους

4.     Δημόσια τάξη και ασφάλεια

5.     Οικονομική και στρατιωτική ασφάλεια

6.     Μακροοικονομικές αποφάσεις

 

 

1989: Φάση μετάβασης από την εμπορικοοικονομική διαδικασία (συν κοινές πολιτικές) στην οικονομικοπολιτική οργάνωση. Κύρια ζητήματα:

·         Νομισματική ολοκλήρωση

·         Οικονομική ολοκλήρωση

·         Πολιτική ολοκλήρωση

·         Τρόποι λήψης αποφάσεων

·         Κίνησης προς ιεραρχίες με κριτήρια οικονομικής και πολιτική ισχύος (πάγιο δίλημμα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που ακούει σε διάφορα ονόματα όπως «γεωμετρική ολοκλήρωση», ολοκλήρωση πολλών ταχυτήτων κτλ)

·         Τα λεπτά σύνορα μεταξύ εντολέα / εντολοδόχου – Διακυβερνητικών θεσμών / υπερεθνικών θεσμών

·         Δημοκρατικό έλλειμμα

 1991-92 ΟΝΕ: Οικονομική / πολιτική ένωση ή κοινωνικά έωλες νομισματικές ρυθμίσεις από τεχνοκρατικά ελίτ υπό τη υψηλή καθοδήγηση των ισχυρών κρατών ή και αγνώστων διεθνικών δρώντων;

·         Πάγιο αίτημα Γαλλίας για έλεγχο κεντρικής Γερμανικής Τράπεζας

·         Λογικό επακόλουθο βημάτων στο εσωτερικό της Κοινής Αγοράς

·         Ανθρωπολογικό ζήτημα; Νομιμοποίηση αποφάσεων; Πολιτική ενοποίηση;

·         Στρατηγική κρίση 1989-1992

·         ΟΝΕ:

o   Προϊόν στρατηγικής σύγκρουσης,

o   αποτέλεσμα Γαλλογερμανικού modus vivendi

o   Μετέωρο βήμα προς οικονομική ένωση

o   Μετέωρες θολές αποφάσεις και διακηρύξεις για πολιτική ενοποίηση

o   Αφελείς προσδοκίες για κεντρικό έλεγχο γερμανικών νομισματικών και οικονομικών αποφάσεων

o   Αφελείς προσδοκίες για περισσότερο πολιτικό-στρατηγικό έλεγχο της Γερμανίας

o   Υπόλοιποι: Grieco: Πήδηξαν μέσα στο βαγόνι του τραίνου που έφευγε … προς το … άγνωστο

 

Υπόβαθρο παραδοχών και προσεγγίσεων

 ΦΕΝΤΕΡΑΛΙΣΜΟΣ

Όλα τα φεντεραλιστικά ρεύματα συγκλίνουν στο ότι ο επιδιωκόμενος στόχος είναι ένα υπερεθνικό σύστημα με κεντρικούς θεσμούς και εξουσίες που αντικαθιστούν πλήρως ή αλληλοσυμπληρώνουν τους θεσμούς των μελών που συμμετέχουν

-Κεντρικής σημασίας: Ο ρόλος των κεντρικών θεσμών και της ισχύος στην πολιτειακή άρθρωση.

-Χωρίς περιστροφές ή δισταγμούς υποστηρίζεται πως η πίστη-νομιμοφροσύνη θα πρέπει να μεταβιβαστεί στο υπερεθνικό επίπεδο [Ερώτημα: «Κλασικό πατριωτισμό» ή «Πατριωτισμό του Συντάγματος»].

-«Η ειρήνη μπορεί να διασφαλιστεί μόνο εάν τα έθνη-κράτη, με ένα μεγάλο και αποφασιστικό άλμα αυταπάρνησης και εγκατάλειψης των εθνικών-κρατικών δομών και εθνικών ταυτοτήτων [Ερώτημα: πως θα γίνει αυτό;].

-Δεν έχει επεξεργαστεί επαρκώς τον τρόπο ανάπτυξης κοινωνίας-κοινότητας στο περιφερειακό επίπεδο ή παγκοσμίως και κυρίως τον τρόπο μετάβασης από την εθνική-κρατική κοινότητα στην υπερεθνική.

-Επιφυλάξεις ότι αν πετύχαινε θα μπορούσε να καταργήσει τον εθνικισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά αυτό θα σήμαινε απλά εθνικισμός σε μια μεγαλύτερη κλίμακα (την ευρωπαϊκή).

Etzioni: Η απαρχή για παγκόσμια ενότητα …

 

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΣΜΟΣ

 -Η πιο συγκροτημένη φιλελεύθερη θεωρητική πρόταση για τη δημιουργία προϋποθέσεων συνεργατικών διεθνών σχέσεων.

-Αντί να αντιπαρατεθεί με τις έννοιες της κρατικής κυριαρχίας και του εθνικισμού εστιάζει την προσοχή στις μακρόχρονες διαδικασίες συστημικών αλλαγών με εργαλείο υλικές και ωφελιμιστικές συναλλαγές. Βασική θέση: Τα ωφελιμιστικά κριτήρια ενώνουν πολιτικά τους ανθρώπους  [Κονδύλης: Χυδαίος μαρξισμός με άλλα πρόσημα …] [Ενίοτε «ακραίες» εκδοχές: απαλλαγή από την μεταφυσική πίστη, τις ιστορικές μνήμες, τις ιστορικές ταυτότητες, τις ιστορικές κοσμοεικόνες – σχολές αποδομητικής ιστοριογραφίας κτλ]

-Αναμενόμενο αποτέλεσμα: Spillover, σταδιακή αύξηση των οργανισμών (agencies) διαχείρισης των λειτουργικών αναγκών, η σταδιακή μετάθεση αφοσίωσης και η σταδιακή δημιουργία μιας παγκόσμιας κοινωνίας με τρόπο που θα προσαρμόσει τις κανονιστικές δομές στις ωφελιμιστικές ανάγκες και λειτουργίες.

-Τονίζουν πως η έμφαση πρέπει να δοθεί λιγότερο στα ζητήματα ισχύος και περισσότερο στην ανάπτυξη της συνεργασίας σε μη πολιτικούς τομείς.

-David Mitrany: Οικουμενικότητα των λειτουργικών αναγκών, τεχνολογία, δίκτυο οργανισμών που εξυπηρετούν τις ανθρώπινες ανάγκες, που βελτιώνουν τις λειτουργίες του κράτους, αλλάζουν τις συμπεριφορές προς προσανατολισμούς οι οποίοι καθιστούν τον πόλεμο δύσκολο ή αδύνατο.

-Ο πολλαπλασιασμός τους οδηγεί στην ανάγκη διεθνούς σχεδιασμού και συντονισμού, με αποτέλεσμα οι συνέπειες να είναι οικουμενικές.

-Η οποιοδήποτε επίπεδο η πολιτική εξουσία είναι επικίνδυνη και περιττή, αν δεν συνοδεύεται από ένα συγκροτημένο κοινωνικό σώμα και από διαδικασίες δημοκρατικού ελέγχου και «ελέγχων και εξισορροπήσεων»

-Η κυριαρχία των κρατών είναι πολύτιμη και αναγκαία για την κανονιστική δόμηση του διεθνούς χώρου. «Η κυριαρχία δεν πρέπει να αποσυναρμολογηθεί, μέσα από μια πολιτική φόρμουλα αλλά  μόνο μέσα από τη λειτουργία του συστήματος. Δεν πρέπει να αποσυναρμολογηθεί, εκτός και αν υπάρξει μια παγκόσμια κατανομή ρόλων όσον αφορά τις λειτουργίες που φέρνουν την ειρήνη»

-Διάκριση μεταξύ θεμάτων πολιτικοστρατηγικών και ιδεολογικών ζητημάτων (που θεωρούνται διχαστικά), και ζητημάτων που ενώνουν τους ανθρώπους που τα έχουν ανάγκη

David Mitrany: Aπορρίπτει ενδιάμεσα σχήματα που ψαλιδίζουν τα δημοκρατικά δικαιώματα και φέρνουν ανορθολογισμό. Η εκτελεστική εξουσία δεν μπορεί να είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από μια κοινή κυβέρνηση, αφού αυτή είναι η ουσία της πολιτικής ένωσης… «[είναι περίεργα επιχειρήματα] λόγω της θλιβερής ιστορίας των ευρωπαϊκών θρησκευτικών και πολιτικών διαιρέσεων, που προκάλεσαν πολύ πιο σφοδρές συγκρούσεις απ’ ό,τι οι συγκρούσεις στην Ασία και την Αμερική, και που τώρα εισβάλλουν ξανά με ιδεολογικά μισόλογα. Εάν υπάρχει μια ευρωπαϊκή μοναδικότητα του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι, σε αντίθεση με ανατολικούς και άλλους πολιτισμούς, ότι πρόκειται για ανοικτό πολιτισμό (…) Η ιδέα αυτή καθ’ αυτή για μια κλειστή περιφερειακή ένωση αντιβαίνει την ιστορική ευρωπαϊκή ιδέα. Όσο περισσότερο θα απομακρύνεται από τα καταναλωτικά ζητήματα, τόσο περισσότερο θα αποδεικνύεται ο επίπλαστος χαρακτήρας της. Αλλά, ακόμη και αν αυτές οι διασταυρωμένες επινοήσεις και τεχνάσματα –κλειστός οικονομικός προγραμματισμός, πολιτικοί θεσμοί και καλλιέργεια ενός περιφερειακού πατριωτισμού– εξυπηρετούν την εκπλήρωση μιας ευρωπαϊκής ένωσης δύσκολα μπορεί να ειπωθεί ως επιχείρημα που διανοίγει λεωφόρους προς μια διεθνή ενότητα. (…) Από τη φύση της και τις τάσεις που αναπτύσσονται η πολιτική ένωση είναι εθνικιστική και ως τέτοια αντιμάχεται, αν όχι εμποδίζει, τη μεγάλη ιστορική αναζήτηση ενός ευρύτερου ειρηνικού και αναπτυσσόμενου διεθνούς συστήματος»

ΝΕΟΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣ

-Απέβλεπαν στο «κρατικό μοντέλο» ως το τελικό προϊόν της διαδικασίας.

-Όπως και οι φεντεραλιστές, υποστηρίζουν πως πριν ονομάσουμε ένα σύστημα ολοκληρωμένο θα πρέπει να αποκτήσει συνταγματική ρύθμιση υπερεθνικού χαρακτήρα. Κατά συνέπεια προτάσσονται οι θεσμοί στις κοινωνίες: Ενοποίηση εκ των άνωθεν.

-Haas: οδηγεί σε «…μετατόπιση πίστης, νομιμοφροσύνης, εξουσιών και προσδοκιών από το εθνικό στο υπερεθνικό επίπεδο δημιουργώντας μια νέα πολιτική κοινότητα που εν μέρει ή εν όλω αντικαθιστά τα προγενέστερα έθνη κράτη». Spillover (παραβλέποντας προειδοποίηση Mitrany) θα οδηγήσει σε υπερεθνική ολοκλήρωση τους πολιτικοστρατηγικούς τομείς: «… θα οδηγήσει σε ανάγκες ολοκλήρωσης στους τομείς των διπλωματικοπολιτικών και στρατηγικών ζητημάτων» (θεωρία εξωτερίκευσης – externalization hypothesis)

Κάποιοι νεολειτουργιστές, ακόμη: Θεωρία εξωτερίκευσης, δηλαδή spillover της ολοκλήρωσης στους πολιτικοστρατηγικούς τομείς

 Κριτική-σταθμός Stanley Hoffmann:

-Όχι μόνον πως διαιωνίστηκε το έθνος-κράτος, αλλά κυρίως ότι ενισχύθηκε η κρατική κυριαρχία, οι θεσμοί, ο πολιτισμός, η οικονομία των κρατών-μελών καθώς και η θέση τους στο διεθνές σύστημα.

-Συνυπάρχουν, πρώτον, μια διαδικασία που λειτουργεί στο όνομα της «λογικής της ολοκλήρωσης», όπως την προσδιόρισε ο Ζαν Μοννέ και την ανέλυσε ο Ernst Haas, και δεύτερον, οι εθνικές πραγματικότητες που λειτουργούν με τη «λογική της ετερότητας».

-Διαδικασία συνεχών ανταλλαγών συμφερόντων που το κρατούν σε ισορροπία, όσο τα ανεξάρτητα και κυρίαρχα κράτη αισθάνονται πως το ισοζύγιο οφελών-ζημιών εξυπηρετεί τα εθνικά τους συμφέροντα.

-Ενώ η επίτευξη της εμπορικής και ενδεχομένως οικονομικής ολοκλήρωσης είναι πολύ πιθανή, η Πολιτική Ένωση είναι απίθανη.

-Το κυριότερο αίτιο γι’ αυτό, είναι η ουτοπική προσδοκία πως το έθνος-κράτος θα απεκδυθεί των οντολογικών του χαρακτηριστικών όπως τα διαμόρφωσε η ιστορική εξέλιξη.

Παραδοχές του Ernst Haas 1966 και 1970

Πρώτον, συνέπειες της λανθασμένης πρόβλεψης για την εξαρτημένη μεταβλητή Δεύτερον, αντιφάσεις λόγω απαιτήσεων τρίτων

Τρίτον, «πραγματιστικά συμφέροντα, εύκολα μπορούν να γίνουν θρύψαλα».

-Προσδοκίες απρόσκοπτης λειτουργικής ανάπτυξης είναι επιρρεπείς σε αποσύνθεση και από-ολοκλήρωση.

Αποφάσεις που βασίζονται στην υψηλή πολιτική και θεμελιώδεις δεσμεύσεις είναι αναμφίβολα πιο στέρεες από δεσμεύσεις που στηρίζονται σε πραγματιστικές προσδοκίες»

Η οικονομική ολοκλήρωση δεν οδηγεί πάντοτε και αυτόματα στην πολιτική ενοποίηση»

αποτυχία, οφειλόταν στην προσδοκία προσπορισμού πολιτικών και οικονομικών ωφελημάτων και όχι πολιτισμικής ή συνειδησιακής μεταμόρφωσης, ως προς την οποία οι λαοί αντιδρούν αρνητικά.

-«Μπορούμε να κινηθούμε μόνο με πολύ μικρά βήματα και όχι με τολμηρά βήματα στη βάση ενός μεγαλεπήβολου σχεδίου, διαφορετικά θα απολέσουμε μεγάλο μέρους της αναγκαίας υποστήριξης. (…) καθώς η Κοινότητα θα κινείται από την απλή τελωνειακή ένωση στην οικονομική ένωση και σε μια πολιτική οντότητα ροπή προς σύγκρουση θα αυξάνεται».

 Γκωλική-διακυβερνητική προσέγγιση

 -εντάσσεται στην παραδοσιακή στοχαστική παράδοση του συστήματος ισορροπίας ισχύος:

 1.    Διερεύνηση τρόπων από κοινού εκπλήρωσης των εθνικών συμφερόντων και όχι τρόπων αποδυνάμωσης της κυριαρχίας των μελών. Κίνητρο συμμετοχής ενός κράτους είναι η ενίσχυση και όχι η αποδυνάμωση της εθνικής κυριαρχίας. (Σχέδιο Fouchet την περίοδο 1960-62)

2.    Περιθώρια συνεργασίας και από κοινού αποφάσεων είναι μεγάλα αλλά η εφαρμογή τους θα πρέπει να είναι έργο των εθνών-κρατών

3.    Διπλωματική και στρατηγική συνεργασία στη βάση ενός συμμαχικού σχήματος, του οποίου η σταθερότητα, η ανάπτυξη και ο δυναμισμός συναρτάται με τις προόδους στο υπόλοιπο συνεργατικό σύστημα.

4.    Τα πάντα θα βρίσκονται υπό την αίρεση της υψηλής στρατηγικής των μελών.

5.    Το σχήμα κατατείνει όχι προς υπερεθνικό-κανονιστικό σύστημα αλλά στην συνύπαρξη των υπαρχόντων εθνικών-κρατικών συστημάτων, ή, όπως το έθετε ο πρόεδρος της Γαλλίας, στην ανάδειξη μιας «Ένωσης των πατρίδων».

6.    «Κάτι περισσότερο από συμμαχία και κάτι λιγότερο από ομοσπονδία»

7.    Η άσκηση λαϊκής κυριαρχίας στο εσωτερικό ενός εκάστου κράτους-μέλους παραμένει ανέπαφη.

8.    Ουσιαστικά, η γκωλική προσέγγιση επιδιώκει την ανάπτυξη μιας κοινωνίας κρατών στο πλαίσιο μιας «άναρχης διεθνούς κοινωνίας»

 Νεοφιλελεύθερα θεωρήματα.

 -Αρχικά αλληλεξάρτηση ως προμετωπίδα των θεωρήσεών τους

-Συνέχεια συγχώνευσαν διολίσθηση σε ηγεμονικές παραδοχές και ιεραρχήσεις ισχύος που αντιβαίνουν στην λογική του κοινοτισμού.

-σταδιακά ενέταξαν ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στο Ατλαντικό παράδειμα. Kupchan: «Η λύση για τα προβλήματα της Δύσης θα είναι μια Ατλαντική Ένωση η οποία θα αφομοιώσει τόσο το ΝΑΤΟ όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ θα πρέπει να εγκαταλείψει τις φεντεραλιστικές της φιλοδοξίες και να εστιάσει την προσοχή της στην επέκταση της ενιαίας αγοράς προς ανατολάς στην Kεντρική Ευρώπη και προς Δυσμάς στη Βόρειο Αμερική.

 Πριν τους νεοφιλελεύθερους: -1980 και 1990 προσοχή στα διακυβερνητικά χαρακτηριστικά της διαδικασίας ολοκλήρωσης.

 Σύγκλιση βασικών θεωρητικών απόψεων στην θέση πως ενώ έχουν αναπτυχθεί οι εταιρικές σχέσεις (Gesellschaft) διακρατικού χαρακτήρα, δηλαδή αυξημένη οικονομική αλληλεξάρτηση, νομικές ρυθμίσεις που προωθούν το κράτος δικαίου και από κοινού ρυθμίσεις στα καταναλωτικά ζητήματα που προωθούν την ευημερία, υπάρχει εντούτοις έλλειμμα πολιτικής και κοινωνικής νομιμοποίησης.

 Με διαφορετικά λόγια, η εταιρική σχέση δεν επαρκεί, ενώ η μετάβαση από το Gesellschaft στο Gemeinschaft (παραδοσιακή κοινωνία-κοινότητα) με μέσον τη λειτουργική προσέγγιση είναι αμφίβολη.

 -«Σκοτεινή περίοδος» θεωρία ολοκλήρωσης και επάνοδος, όμως, με θεωρίες μικρής κλίμακας (ρόλος ΔΕΚ, προεκτάσεις αποφάσεων κτλ) που δεν φιλοδοξούν –αν και συχνά την ευνοούν αξιολογικά ή την υπονοούν– να αναδείξουν μια πολιτική ολοκλήρωση μεγάλης κλίμακας.

-Κυριαρχία παραδοσιακών διακυβερνητικών παραδοχών που αντανακλάται σε πλήθος δηλώσεων για τον μη αναλώσιμο χαρακτήρα του έθνους-κράτους, των εθνικών ταυτοτήτων και της κυριαρχίας εν γένει: Ζακ Ντελόρ, πρώην πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΕ «Δεν θα υπάρξουν ποτέ “Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης”. Αρνιέμαι να ταυτίσω τον εαυτό μου με αυτούς που προωθούν την εξαφάνιση του έθνους-κράτους. Αντίθετα, αναζητώ κάποιου είδους ομοσπονδία μεταξύ ισχυρών εθνών-κρατών». Γιόσκα Φίσερ, Υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, Μάϊος 2000 «Η νοηματοδότηση της Ευρώπης μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης που θα αντικαταστήσει τα έθνη-κράτη και τις δημοκρατίες τους ως η νέα κυρίαρχη δύναμη είναι μια τεχνητή κατασκευή που αγνοεί τις (πολιτιστικές, γλωσσικές και κανονιστικές) πραγματικότητες της Ευρώπης». Ζαν-Πιέρ Σεβενεμάν , πρώην υπουργός άμυνας και υπουργός Εσωτερικών της Γαλλίας: «Τα κίνητρα της Γερμανίας για τη δημιουργία μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης είναι ύποπτα, επειδή πηγάζουν από την ανασφάλεια που νοιώθει με την έννοια του έθνους-κράτους. Η Γερμανία δαιμονοποιεί την ιδέα του έθνους. Καμία χώρα δεν είναι απελευθερωμένη από το παρελθόν της και η Γερμανία δεν έχει ξεπεράσει το Γ΄ Ράϊχ».

-Έμφαση στον διακυβερνητικό χαρακτήρα και αναζήτηση των ιδιαιτεροτήτων που ενέχει το μίγμα των διακυβερνητικών και υπερεθνικών προσεγγίσεων διακυβέρνησης.

-Moravcsik δεκαετία του 1990: ορθολογικός χαρακτήρας κρατικών επιλογών, διακυβερνητικός χαρακτήρας του καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε μετά το 1957, σημασία των διαπραγματεύσεων μεταξύ των ισχυρών κρατών της Ευρώπης και επιλογές των κρατών που αποσκοπούν στην διαφύλαξη του εθνικού συμφέροντος της κυριαρχίας των στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανονιστικών δομών

-Τρεις προϋποθέσεις επιτυχίας είναι,

-πρώτον, ο εθελούσιος χαρακτήρας του εγχειρήματος,

-δεύτερον, η διαφάνεια και κυκλοφορία πληροφοριών και,

-τρίτον, το χαμηλό κόστος των διακυβερνητικών συναλλαγών

 Νεοφιλελεύθεροι – Παραδοσιακοί

Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ ρεαλιστών και νεορεαλιστών είναι ότι ενώ οι περισσότεροι εκ των πρώτων –περίπου ουδέτερα– διαπιστώνουν την ηγεμόνευση των θεσμών από τα ισχυρά κράτη, οι νεοφιλελεύθεροι έχουν ως πυρήνα των επιχειρημάτων τους πως τόσο οι θεσμοί όσο και ο ηγεμονικός ρόλος των ηγεμονικών δυνάμεων, κατά προτίμηση των ΗΠΑ, είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για σταθερότητα και συνεργασία. Όπως ήδη εξηγήθηκε, αν και υιοθετούν αυτή την όντως αμφιλεγόμενη θέση, οι ηθικές και πρακτικές συνέπειες έχουν εξεταστεί ελάχιστα ή καθόλου.

 Βασικά προβλήματα ολοκλήρωσης

 -Δυστοκία ριζοσπαστικών αποφάσεων που θα προκαλούσαν μετάβαση από την οικονομική στην πολιτική ολοκλήρωση. Αντικειμενικοί οι λόγοι: Κοινωνική ετερότητα των κρατών-μελών, στρατηγικά προβλήματα.

 -Υπέρβαση των οντολογικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού έθνους-κράτους. [Ernst Haas, «ο Ντε Γκολ μάς διέψευσε»]

 [-Hoffmann: Η αποτυχία είναι διδακτική όσον αφορά την οργάνωση του διεθνούς συστήματος με υπερβατικές υπερεθνικές προσεγγίσεις εταιρικών-φιλελεύθερων παραδοχών].

-Ενώ στο επίπεδο της οικονομίας λειτουργεί ως ενιαίο εταιρικό σχήμα (Gesellschaft), τα στηρίγματά του είναι ξεχωριστές κοινωνίες (Gemeinschaft) με την ευρύτερη και βαθύτερη έννοια του όρου.

-Αναδείχθηκε ευρωπαϊκός διακρατικός νομικός δημόσιος χώρος ελλείπει ο ευρωπαϊκός κοινωνικός δημόσιος χώρος.

 Θεμελιώδεις θέσεις: Η επιβίωση και ανάπτυξη του συστήματος εξαρτάται από τα εξής αλληλένδετα κριτήρια ή παράγονες:

 Α) Την ισορροπία μεταξύ των εντάσεων που δημιουργεί το έλλειμμα δημοκρατίας και του αισθήματος πως η διακυβέρνηση του συστήματος σέβεται την κυριαρχία των μελών.

Β) Με αφετηρία τον συμβιβασμό του Λουξεμβούργου που έγινε το 1966 ως απαίτηση του Προέδρου Ντε Γκολ, ομόφωνες-συνεναιτικές αποφάσεις που διασφαλίζουν κατά ηγεμονικών αξιώσεων ισχύος στις σχέσεις ισχυρών και λιγότερο ισχυρών κρατών-μελών

Γ) Υστατοι εντολείς είναι οι συνελεύσεις των κυρίαρχων κρατών-μελών και εντολοδόχοι οι υπερεθνικοί θεσμοί.

Δ) Προσεγγίσεις συνεργασίας μεταξύ θεσμών και ομάδων συμφερόντων με τρόπο που απαλύνει το έλλειμμα λαϊκής κυριαρχίας και που αφήνουν τελικούς κριτές τα κράτη-μέλη

 Κοσμοθεωρία της ΕΕ μπορεί να είναι το εξής;

Υψηλές βαθμίδες διακρατικής ισοτιμίας εμπεδωμένων στις ομόφωνες ή συναινετικές αποφάσεις διανεμητικών προεκτάσεων.

 Εντάσεις:

-Λογική της ετερότητας των μελών συγκρούεται με λογική ολοκλήρωσης

-Η ολοένα και μεγαλύτερη εμβάθυνση προς αποφάσεις διανεμητικών συνεπειών μεγάλης κλίμακας συγκρούεται με το γεγονός της κοινωνικής ανομοιότητας και κυρίως ότι τα συστήματα διανεμητικής δικαιοσύνης και κοινωνικοπολιτικών ελέγχων-εξισορροπήσεων είναι εθνικά-κρατικά συγκροτημένα και νομιμοποιημένα.

-ολοένα και περισσότερο γραφειοκρατικές και ελιτίστικες αποφάσεις (ενίοτε δεσποτικού χαρακτήρα) που εντείνουν το έλλειμμα λαϊκής κυριαρχίας και δημιουργούν πρόβλημα κοινωνικοπολιτικής νομιμοποίησης (βλ. απόρριψη ενός κατά τα άλλα ανώδυνου Ευρωπαϊκού Συντάγματος).

-Οι αναπόδραστες αξιώσεις διεύρυνσης οξύνουν την ανομοιότητα των συντελεστών του συστήματος και θέτουν θανατηφόρα ερωτήματα: Ποια είναι η ταυτότητα των Ευρωπαίων;

 Εύθραυστη ισορροπία στον στίβο της στρατηγικής: 4 θεμελιώδεις θέσεις

εξ αντικειμένου οι τέσσερεις αυτές υποθέσεις βρίσκονται τον πυρήνα κάθε προβληματισμού για το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης

 Stanley Hoffman, 1966: «παράδοξο Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης »

"Για τρεις λόγους, η ενοποιητική διαδικασία υπήρξε το θύμα και το αποτέλεσμά της η επιβίωση του έθνους - κράτους. Ο ένας λόγος χαρακτηρίζει κάθε διεθνές σύστημα και οι άλλοι δύο μόνο το Ευρωπαϊκό σύστημα. Η εσωτερική λογική και ο τρόπος εξέλιξης κάθε διεθνούς συστήματος βρίσκεται στην διαφορά των εσωτερικών του συντελεστών, στις γεωϊστορικές συνθήκες που το χαρακτηρίζουν και τις εξωτερικές επιδιώξεις των μονάδων που το συνθέτουν. Κάθε σύστημα χαρακτηριζόμενο από κατατεμαχισμό [σημείωση: δηλαδή οργανωμένο σε ανεξάρτητες, ετερογενείς, ανομοιογενείς και κυρίαρχες μονάδες], τείνει, με την δυναμική που αναπτύσσει η ενυπάρχουσα ανισότητα να αναπαραγάγει την ετερότητα".

Δηλαδή, -Διαιωνίστηκε και ενισχύθηκε το έθνος-κράτος, -Ενισχύθηκε η κρατική κυριαρχία, οι θεσμοί, ο πολιτισμός, η οικονομία των κρατών μελών καθώς και η θέση τους στο διεθνές σύστημα. -Η ετερότητα αναπαράγεται και αυξάνεται

 

Hedley Bull, 1982: Μορφή Χαρακτήρας του Ευρωπαϊκού Πολιτικού Συστήματος

 «Δεν υπάρχει υπερεθνική κοινότητα στην Δυτική Ευρώπη. Υπάρχει μια ομάδα κρατών (επιπλέον, εάν υπήρχε μια υπερεθνική εξουσία στη Δυτική Ευρώπη θα ήταν πηγή αδυναμίας και όχι ισχύος ως προς την αμυντική πολιτική). Αυτό που είναι πηγή ισχύος στην Ευρώπη είναι το έθνος-κράτος – δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία – και η ικανότητά τους να εμπνεύσουν πίστη και νομιμοφροσύνη στα θέματα του πολέμου). Υπάρχει ένα κονσέρτο κρατών, των οποίων η βάση είναι μια περιοχή ως προς την οποία πιστεύεται πως υπάρχουν κοινά συμφέροντα μεταξύ των μεγαλυτέρων δυνάμεων. Η ιστορία των Ευρωπαίων είναι μια ιστορία εγγενούς-ενδημικής σύγκρουσης. Εάν πρόσφατα απέκτησαν τη συνήθεια της συνεργασίας (σημείωση: στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης), αυτό έγινε υπό την ομπρέλα των ΗΠΑ και υπό την απειλή εξ ανατολών. Ακόμη και η απλή σκέψη ότι τα ευρωπαϊκά κράτη συνιστούν μια “κοινότητα ασφαλείας” ή μια “περιοχή ειρήνης” είναι ευσεβής πόθος, εάν αυτό σημαίνει ότι πόλεμος μεταξύ τους δεν θα υπάρξει ξανά, και όχι ότι δεν υπήρξε τα τελευταία χρόνια και ότι είναι εκτός λογικής εάν υπάρξει ξανά».

 

Δηλαδή: Αμφισβητήθηκε η βιωσιμότητα της ολοκλήρωσης στη βάση ωφελιμιστικών κριτηρίων, -έθεσε ερωτηματικά για τον χαρακτήρα των συγκλίσεων, επειδή αυτές, πρωτίστως, στηρίζονται στην (εφήμερη;) συμφωνία των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, -έθεσε ερωτήματα για το κατά πόσον το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι τρωτό στις διεθνείς διακυμάνσεις και ευάλωτο σε ενδοευρωπαϊκές ανακατατάξεις. - έθεσε ερωτήματα για την σχέση της σταθερότητας της Ευρώπης σε αναφορά με την διεθνή κατανομή ισχύος και τις στρατηγικές δομές. -άφησε ανοικτό το θέμα των διλημμάτων ασφαλείας και των ηγεμονικών συμπεριφορών.

Kenneth Waltz, 1979: Η σημασία της κατανομής ισχύος και των στρατηγικών δομών

Πριν τον πόλεμο, το βασικό αίτιο πολέμου ήταν τα διλήμματα ασφαλείας. Η συνεργασία ήταν δύσκολη λόγω της ανησυχίας μεγαλύτερων σχετικών κερδών από την άλλη πλευρά. Ο διπολισμός εξάλειψε ή αποδυνάμωσε μερικούς από αυτούς τους παράγοντες και έκανε τα κράτη της δυτικής Ευρώπης «καταναλωτές ασφαλείας». Για πρώτη φορά οι καθοριστικοί παράγοντες της Ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας βρίσκονταν εκτός Δυτικής Ευρώπης. τα θέματα πολέμου και ειρήνης συνδέονταν με την διπολική αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων και την κατανομή ισχύος που αυτή δημιουργούσε και η οποία ευνοούσε την διαδικασία ολοκλήρωσης: « Η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, υπό την σκιά των υπερδυνάμεων, διαπίστωσαν γρήγορα πως ο πόλεμος μεταξύ τους είναι αντιπαραγωγικός και σύντομα άρχισαν να πιστεύουν πως είναι, επίσης, αδύνατος. Επειδή η ασφάλεια όλων βασιζόταν στις επιλογές άλλων και όχι στις δικές τους, ήταν εφικτό να γίνουν ενοποιητικά βήματα »

 

Josef Joffe το 1984: «Οι αμερικανοί σώζουν τους ευρωπαίους από τους εαυτούς τους».

"η θεωρία των συμμαχιών υποστηρίζει, τα κράτη συνασπίζονται για να εξασφαλίσουν την ασφάλειά τους. Στην περίπτωση του ΝΑΤΟ, όμως, τα κράτη μέλη συνασπίσθηκαν επειδή η ασφάλειά τους εξασφαλιζόταν από έναν ισχυρό εξωτερικό συντελεστή ο οποίος πρόσφερε αξιόπιστα εσωτερική και εξωτερική τάξη και ασφάλεια στην Δυτική Ευρώπη. … χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Δυτική Ευρώπη μπορεί να επιστρέψει σε εξισορροπητικές διαδικασίες της προπολεμικής περιόδου αντί να προχωρήσει στην ενοποιητική διαδικασία. Ο αδύναμος θα αισθανθεί ξανά ανησυχία για τις προθέσεις του ισχυρού και ο ισχυρός - όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία - θα αρχίσουν, για ακόμη μια φορά, να ανησυχούν για τις προθέσεις αλλήλων. … Η επαγωγική συνέπεια μιας Δυτικής Ευρώπης πλην τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια πυρηνική Γερμανία με άλλα Ευρωπαϊκά κράτη να ακολουθούνΟι Ηνωμένες Πολιτείες, απαλλάσσοντας τους Ευρωπαίους από την ανάγκη μιας αυτόνομης άμυνας απομάκρυνε τα συστημικά αίτια των συγκρούσεων στα οποία οφείλονται τόσοι πολλοί Ευρωπαϊκοί πόλεμοι στο παρελθόν. Με το ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ"

Δηλαδή, τονίστηκαν: -η σημασία των δομικών και στρατηγικών παραμέτρων, -ο σταθεροποιητικός ρόλος των ΗΠΑ, -Οι υποβόσκουσες τάσεις όσον αφορά το Γερμανικό ζήτημα, -Ο ευάλωτος χαρακτήρας των ενδοευρωπαϊκών ισορροπιών και της ενδοευρωπαϊκής κατανομής ισχύος

 ΘΕΩΡΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ

  

Οι Βασικές παραδοχές εναλλακτικών ρευμάτων σκέψης για την έννοια «πολιτική κοινότητα» και τις προσεγγίσεις εκπλήρωσής της.

 

-Η ολοκλήρωση συνεπάγεται τη ριζική αλλαγή της οργανωτικής και κοινωνικής δομής στο περιφερειακό ή παγκόσμιο επίπεδο.

-Ο βασικός αντικειμενικός στόχος της ολοκλήρωσης είναι η μερική ή ολική κατάργηση των ξεχωριστών κανονιστικών δομών του διεθνούς χώρου, δηλαδή των εθνών-κρατών.

 

ΦΕΝΤΕΡΑΛΙΣΜΟΣ

 

Όλα τα φεντεραλιστικά ρεύματα συγκλίνουν στο ότι ο επιδιωκόμενος στόχος είναι ένα υπερεθνικό σύστημα με κεντρικούς θεσμούς και εξουσίες που αντικαθιστούν πλήρως ή αλληλοσυμπληρώνουν τους θεσμούς των μελών που συμμετέχουν

-Κεντρικής σημασίας: Ο ρόλος των κεντρικών θεσμών και της ισχύος στην πολιτειακή άρθρωση.

-Χωρίς περιστροφές ή δισταγμούς υποστηρίζεται πως η πίστη-νομιμοφροσύνη θα πρέπει να μεταβιβαστεί στο υπερεθνικό επίπεδο.

-«Η ειρήνη μπορεί να διασφαλιστεί μόνο εάν τα έθνη-κράτη, με ένα μεγάλο και αποφασιστικό άλμα αυταπάρνησης.

-Δεν έχει επεξεργαστεί επαρκώς τον τρόπο ανάπτυξης κοινωνίας-κοινότητας στο περιφερειακό επίπεδο ή παγκοσμίως.

 

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΣΜΟΣ

 

-Η πιο συγκροτημένη φιλελεύθερη θεωρητική πρόταση για τη δημιουργία προϋποθέσεων συνεργατικών διεθνών σχέσεων.

-Αντί να αντιπαρατεθεί με τις έννοιες της κρατικής κυριαρχίας και του εθνικισμού εστιάζει την προσοχή στις μακρόχρονες διαδικασίες συστημικών αλλαγών

-Αναμενόμενο αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αύξηση των οργανισμών διαχείρισης των λειτουργικών αναγκών, η σταδιακή μετάθεση αφοσίωσης και η σταδιακή δημιουργία μιας παγκόσμιας κοινωνίας όπου η δομή θα προσαρμοστεί στη λειτουργία

-Τονίζουν πως η έμφαση πρέπει να δοθεί λιγότερο στα ζητήματα ισχύος και περισσότερο στην ανάπτυξη της συνεργασίας σε μη πολιτικούς τομείς.

-Mitrany: Οικουμενικότητα των λειτουργικών αναγκών, τεχνολογία, δίκτυο οργανισμών που εξυπηρετούν τις ανθρώπινες ανάγκες, που βελτιώνουν τις λειτουργίες του κράτους, αλλάζουν τις συμπεριφορές προς προσανατολισμούς οι οποίοι καθιστούν τον πόλεμο δύσκολο ή αδύνατο.

-Ο πολλαπλασιασμός τους οδηγεί στην ανάγκη διεθνούς σχεδιασμού και συντονισμού, με αποτέλεσμα οι συνέπειες να είναι οικουμενικές.

-Η οποιοδήποτε επίπεδο η πολιτική εξουσία είναι επικίνδυνη και περιττή, αν δεν συνοδεύεται από ένα συγκροτημένο κοινωνικό σώμα και από διαδικασίες δημοκρατικού ελέγχου και «ελέγχων και εξισορροπήσεων»

-Η κυριαρχία των κρατών είναι πολύτιμη και αναγκαία για την κανονιστική δόμηση του διεθνούς χώρου. «Η κυριαρχία δεν πρέπει να αποσυναρμολογηθεί, μέσα από μια πολιτική φόρμουλα αλλά  μόνο μέσα από τη λειτουργία του συστήματος. Δεν πρέπει να αποσυναρμολογηθεί, εκτός και αν υπάρξει μια παγκόσμια κατανομή ρόλων όσον αφορά τις λειτουργίες που φέρνουν την ειρήνη»

-Διάκριση μεταξύ θεμάτων πολιτικοστρατηγικών και ιδεολογικών ζητημάτων (που θεωρούνται διχαστικά), και ζητημάτων που ενώνουν τους ανθρώπους που τα έχουν ανάγκη

 

ΝΕΟΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

 

-Απέβλεπαν στο «κρατικό μοντέλο» ως το τελικό προϊόν της διαδικασίας.

-Όπως και οι φεντεραλιστές, υποστηρίζουν πως πριν ονομάσουμε ένα σύστημα ολοκληρωμένο θα πρέπει να αποκτήσει συνταγματική ρύθμιση υπερεθνικού χαρακτήρα

Haas: «Τα βιώσιμα έθνη-κράτη συνιστούν πολιτικές κοινότητες. Ως αποτέλεσμα της συγχώνευσης τέτοιων κρατών, θα μπορούσε, επίσης, να σχηματισθεί μια νέα πολιτική κοινότητα. Πολιτική κοινότητα υπάρχει, όταν υπάρχει δυνατότητα ειρηνικών εσωτερικών αλλαγών υπό συνθήκες συναγωνισμού και [ειρηνικής] διαπάλης μεταξύ ομάδων με ανταγωνιστικά συμφέροντα. Ολοκλήρωση είναι η διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας διάφοροι πολιτικοί παράγοντες που δρουν σε διακριτά εθνικά περιβάλλοντα πείθονται να μετατοπίσουν την πίστη τους, τη νομιμοφροσύνη τους, τις προσδοκίες τους και τις πολιτικές τους δραστηριότητες σε ένα ευρύτερο κέντρο, του οποίου οι θεσμοί αποκτούν ή διεκδικούν τις δικαιοδοσίες των προϋπαρχόντων εθνών-κρατών». «Το τελικό αποτέλεσμα μιας διαδικασίας ολοκλήρωσης είναι μια νέα πολιτική κοινότητα η οποία τίθεται υπεράνω των προϋπαρχόντων πολιτικών κοινοτήτων»

 

Κριτική Hoffmann:

-Όχι μόνον πως διαιωνίστηκε το έθνος-κράτος, αλλά κυρίως ότι ενισχύθηκε η κρατική κυριαρχία, οι θεσμοί, ο πολιτισμός, η οικονομία των κρατών-μελών καθώς και η θέση τους στο διεθνές σύστημα.

-Συνυπάρχουν, πρώτον, μια διαδικασία που λειτουργεί στο όνομα της «λογικής της ολοκλήρωσης», όπως την προσδιόρισε ο Ζαν Μοννέ και την ανέλυσε ο Ernst Haas, και δεύτερον, οι εθνικές πραγματικότητες που λειτουργούν με τη «λογική της ετερότητας».

-Διαδικασία συνεχών ανταλλαγών συμφερόντων που το κρατούν σε ισορροπία, όσο τα ανεξάρτητα και κυρίαρχα κράτη αισθάνονται πως το ισοζύγιο οφελών-ζημιών εξυπηρετεί τα εθνικά τους συμφέροντα.

-Ενώ η επίτευξη της εμπορικής και ενδεχομένως οικονομικής ολοκλήρωσης είναι πολύ πιθανή, η Πολιτική Ένωση είναι απίθανη.

-Το κυριότερο αίτιο γι’ αυτό, είναι η ουτοπική προσδοκία πως το έθνος-κράτος θα απεκδυθεί των οντολογικών του χαρακτηριστικών όπως τα διαμόρφωσε η ιστορική εξέλιξη.

 

Παραδοχές του Ernst Haas

Πρώτον, συνέπειες της λανθασμένης πρόβλεψης για την εξαρτημένη μεταβλητή Δεύτερον, αντιφάσεις λόγω απαιτήσεων τρίτων

Τρίτον, «πραγματιστικά συμφέροντα, εύκολα μπορούν να γίνουν θρύψαλα».

-Προσδοκίες απρόσκοπτης λειτουργικής ανάπτυξης είναι επιρρεπείς σε αποσύνθεση και από-ολοκλήρωση.

-«Αποφάσεις που βασίζονται στην υψηλή πολιτική και θεμελιώδεις δεσμεύσεις είναι αναμφίβολα πιο στέρεες από δεσμεύσεις που στηρίζονται σε πραγματιστικές προσδοκίες»

-«Τα οράματα του Ζαν Μοννέ και του Ντε Γκωλ είναι πέραν προσωπικών ιδεολογιών και διαφορών ως προς συγκεκριμένες επιλογές.

Η οικονομική ολοκλήρωση δεν οδηγεί πάντοτε και αυτόματα στην πολιτική ενοποίηση»

-Αποτυχία, οφειλόταν στην προσδοκία προσπορισμού πολιτικών και οικονομικών ωφελημάτων και όχι πολιτισμικής ή συνειδησιακής μεταμόρφωσης, ως προς την οποία οι λαοί αντιδρούν αρνητικά.

-«Μπορούμε να κινηθούμε μόνο με πολύ μικρά βήματα και όχι με τολμηρά βήματα στη βάση ενός μεγαλεπήβολου σχεδίου, διαφορετικά θα απολέσουμε μεγάλο μέρους της αναγκαίας υποστήριξης. (…) καθώς η Κοινότητα θα κινείται από την απλή τελωνειακή ένωση στην οικονομική ένωση και σε μια πολιτική οντότητα ροπή προς σύγκρουση θα αυξάνεται».

 

Νεοφιλελεύθεροι.

 

-Αρχικά αλληλεξάρτηση

-Συνέχεια συγχώνευσαν ρεαλιστικές παραδοχές

-σταδιακά ενέταξαν ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στο Ατλαντικό παράδειμα. Kupchan, «Η λύση για τα προβλήματα της Δύσης θα είναι μια Ατλαντική Ένωση η οποία θα αφομοιώσει τόσο το ΝΑΤΟ όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ θα πρέπει να εγκαταλείψει τις φεντεραλιστικές της φιλοδοξίες και να εστιάσει την προσοχή της στην επέκταση της ενιαίας αγοράς προς ανατολάς στην Kεντρική Ευρώπη και προς Δυσμάς στη Βόρειο Αμερική.

 

Πριν τους νεοφιλελεύθερους.

 

-1980 και 1990 προσοχή στα διακυβερνητικά χαρακτηριστικά της διαδικασίας ολοκλήρωσης.

-Σύγκλιση απόψεων πως ενώ έχουν αναπτυχθεί οι εταιρικές σχέσεις (Gesellschaft), δηλαδή αυξημένη οικονομική αλληλεξάρτηση, νομικές ρυθμίσεις που προωθούν το κράτος δικαίου και από κοινού ρυθμίσεις στα καταναλωτικά ζητήματα που προωθούν την ευημερία, υπάρχει εντούτοις έλλειμμα πολιτικής και κοινωνικής νομιμοποίησης. Με διαφορετικά λόγια, η εταιρική σχέση δεν επαρκεί, ενώ η μετάβαση από το Gesellschaft στο Gemeinschaft (παραδοσιακή κοινωνία-κοινότητα) με μέσον τη λειτουργική προσέγγιση είναι αμφίβολη.

 «Σκοτεινή περίοδος»

 

-Κυριαρχία παραδοσιακών παραδοχών.

-Έμφαση στον διακυβερνητικό χαρακτήρα

-Moravcsik δεκαετία του 1990: ορθολογικός χαρακτήρας κρατικών επιλογών, διακυβερνητικός χαρακτήρας του καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε μετά το 1957, σημασία των διαπραγματεύσεων μεταξύ των ισχυρών κρατών της Ευρώπης και επιλογές των κρατών που αποσκοπούν στην διαφύλαξη του εθνικού συμφέροντος της κυριαρχίας των στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανονιστικών δομών

-Τρεις προϋποθέσεις επιτυχίας είναι,

-πρώτον, ο εθελούσιος χαρακτήρας του εγχειρήματος,

-δεύτερον, η διαφάνεια και κυκλοφορία πληροφοριών και,

-τρίτον, το χαμηλό κόστος των διακυβερνητικών συναλλαγών

 

Νεοφιλελεύθεροι – Παραδοσιακοί

 

Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ ρεαλιστών και νεορεαλιστών είναι ότι ενώ οι περισσότεροι εκ των πρώτων –περίπου ουδέτερα– διαπιστώνουν την ηγεμόνευση των θεσμών από τα ισχυρά κράτη, οι νεοφιλελεύθεροι έχουν ως πυρήνα των επιχειρημάτων τους πως τόσο οι θεσμοί όσο και ο ηγεμονικός ρόλος των ηγεμονικών δυνάμεων, κατά προτίμηση των ΗΠΑ, είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για σταθερότητα και συνεργασία. Όπως ήδη εξηγήθηκε, αν και υιοθετούν αυτή την όντως αμφιλεγόμενη θέση, οι ηθικές και πρακτικές συνέπειες έχουν εξεταστεί ελάχιστα ή καθόλου.

 

Βασικά προβλήματα ολοκλήρωσης

 

-Δυστοκία ριζοσπαστικών αποφάσεων που θα προκαλούσαν μετάβαση από την οικονομική στην πολιτική ολοκλήρωση

 -Υπέρβαση των οντολογικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού έθνους-κράτους. [Ernst Haas, «ο Ντε Γκωλ μάς διέψευσε»]

[-Hoffmann: Η αποτυχία είναι διδακτική όσον αφορά την οργάνωση του διεθνούς συστήματος με υπερβατικές υπερεθνικές προσεγγίσεις φιλελεύθερων παραδοχών].

-Ενώ στο επίπεδο της οικονομίας λειτουργεί ως ενιαίο εταιρικό σχήμα (Gesellschaft), τα στηρίγματά του είναι ξεχωριστές κοινωνίες (Gemeinschaft) με την ευρύτερη και βαθύτερη έννοια του όρου.

 

Γκωλικό-διακυβερνητικό πρότυπο: (βλ. και κεφάλαιο 6 του Κοσμοθεωρία των Εθνών

 

-εντάσσεται στην παραδοσιακή στοχαστική παράδοση του συστήματος ισορροπίας ισχύος,

1.     Διερεύνηση τρόπων από κοινού εκπλήρωσης των εθνικών συμφερόντων και όχι τρόπων αποδυνάμωσης της κυριαρχίας των μελών. Κίνητρο συμμετοχής ενός κράτους είναι η ενίσχυση και όχι η αποδυνάμωση της εθνικής κυριαρχίας. (Σχέδιο Fouchet την περίοδο 1960-62)

2.     Περιθώρια συνεργασίας και από κοινού αποφάσεων είναι μεγάλα αλλά η εφαρμογή τους θα πρέπει να είναι έργο των εθνών-κρατών

3.     Διπλωματική και στρατηγική συνεργασία στη βάση ενός συμμαχικού σχήματος, του οποίου η σταθερότητα, η ανάπτυξη και ο δυναμισμός συναρτάται με τις προόδους στο υπόλοιπο συνεργατικό σύστημα.

4.     Τα πάντα θα βρίσκονται υπό την αίρεση της υψηλής στρατηγικής των μελών.

5.     Το σχήμα κατατείνει όχι προς υπερεθνικό-κανονιστικό σύστημα αλλά στην συνύπαρξη των υπαρχόντων εθνικών-κρατικών συστημάτων, ή, όπως το έθετε ο πρόεδρος της Γαλλίας, στην ανάδειξη μιας «Ένωσης των πατρίδων».

6.     «Κάτι περισσότερο από συμμαχία και κάτι λιγότερο από ομοσπονδία»

7.     Η άσκηση λαϊκής κυριαρχίας στο εσωτερικό ενός εκάστου κράτους-μέλους παραμένει ανέπαφη.

8.     Ουσιαστικά, η γκωλική προσέγγιση επιδιώκει την ανάπτυξη μιας κοινωνίας κρατών στο πλαίσιο μιας «άναρχης διεθνούς κοινωνίας»

 

Οι σημειώσεις πιο κάτω αντλούν από το βιβλίο Π. Ήφαιστος, Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία (Εκδόσεις Ποιότητα) και το Αρβανιτόπουλος/Ήφαιστος, Ευρωατλαντικές σχέσεις

 

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΕ - «4 ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ»

 

Οι τέσσερεις υποθέσεις εργασίας που ακολουθούν βρίσκονται στον πυρήνα κάθε περιεκτικού προβληματισμού για την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

 

Stanley Hoffman, 1966: «παράδοξο Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης »

"Για τρεις λόγους, η ενοποιητική διαδικασία υπήρξε το θύμα και το αποτέλεσμά της η επιβίωση του έθνους - κράτους. Ο ένας λόγος χαρακτηρίζει κάθε διεθνές σύστημα και οι άλλοι δύο μόνο το Ευρωπαϊκό σύστημα. Η εσωτερική λογική και ο τρόπος εξέλιξης κάθε διεθνούς συστήματος βρίσκεται στην διαφορά των εσωτερικών του συντελεστών, στις γεωϊστορικές συνθήκες που το χαρακτηρίζουν και τις εξωτερικές επιδιώξεις των μονάδων που το συνθέτουν. Κάθε σύστημα χαρακτηριζόμενο από κατατεμαχισμό [σημείωση: δηλαδή οργανωμένο σε ανεξάρτητες, ετερογενείς, ανομοιογενείς και κυρίαρχες μονάδες], τείνει, με την δυναμική που αναπτύσσει η ενυπάρχουσα ανισότητα να αναπαραγάγει την ετερότητα".

Δηλαδή, -Διαιωνίστηκε και ενισχήθηκε το έθνος-κράτος, -Ενισχύθηκε η κρατική κυριαρχία, οι θεσμοί, ο πολιτισμός, η οικονομία των κρατών μελών καθώς και η θέση τους στο διεθνές σύστημα. -Η ετερότητα αναπαράγεται και αυξάνεται

 

Hedley Bull, 1982: Μορφή Χαρακτήρας του Ευρωπαϊκού Πολιτικού Συστήματος

 «Δεν υπάρχει υπερεθνική κοινότητα στην Δυτική Ευρώπη. Υπάρχει μια ομάδα κρατών (επιπλέον, εάν υπήρχε μια υπερεθνική εξουσία στη Δυτική Ευρώπη θα ήταν πηγή αδυναμίας και όχι ισχύος ως προς την αμυντική πολιτική. Αυτό που είναι πηγή ισχύος στην Ευρώπη είναι το έθνος-κράτος – δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία – και η ικανότητά τους να εμπνεύσουν πίστη και νομιμοφροσύνη στα θέματα του πολέμου). Υπάρχει ένα κονσέρτο κρατών, των οποίων η βάση είναι μια περιοχή ως προς την οποία πιστεύεται πως υπάρχουν κοινά συμφέροντα μεταξύ των μεγαλυτέρων δυνάμεων. Η ιστορία των Ευρωπαίων είναι μια ιστορία εγγενούς-ενδημικής σύγκρουσης. Εάν πρόσφατα απέκτησαν τη συνήθεια της συνεργασίας (σημείωση: στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης), αυτό έγινε υπό την ομπρέλα των ΗΠΑ και υπό την απειλή εξ ανατολών. Ακόμη και η απλή σκέψη ότι τα ευρωπαϊκά κράτη συνιστούν μια “κοινότητα ασφαλείας” ή μια “περιοχή ειρήνης” είναι ευσεβής πόθος, εάν αυτό σημαίνει ότι πόλεμος μεταξύ τους δεν θα υπάρξει ξανά, και όχι ότι δεν υπήρξε τα τελευταία χρόνια και ότι είναι εκτός λογικής εάν υπάρξει ξανά».

 

Δηλαδή: Αμφισβητήθηκε η βιωσιμότητα της ολοκλήρωσης στη βάση ωφελιμιστικών κριτηρίων, -έθεσε ερωτηματικά για τον χαρακτήρα των συγκλίσεων, επειδή αυτές, πρωτίστως, στηρίζονται στην (εφήμερη;) συμφωνία των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, -έθεσε ερωτήματα για το κατά πόσον το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι τρωτό στις διεθνείς διακυμάνσεις και ευάλωτο σε ενδοευρωπαϊκές ανακατατάξεις. - έθεσε ερωτήματα για την σχέση της σταθερότητας της Ευρώπης σε αναφορά με την διεθνή κατανομή ισχύος και τις στρατηγικές δομές. -άφησε ανοικτό το θέμα των διλημμάτων ασφαλείας και των ηγεμονικών συμπεριφορών.

 

Kenneth Waltz, 1979: Η σημασία της κατανομής ισχύος και των στρατηγικών δομών

Πριν τον πόλεμο, το βασικό αίτιο πολέμου ήταν τα διλήμματα ασφαλείας. Η συνεργασία ήταν δύσκολη λόγω της ανησυχίας μεγαλύτερων σχετικών κερδών από την άλλη πλευρά. Ο διπολισμός εξάλειψε ή αποδυνάμωσε μερικούς από αυτούς τους παράγοντες και έκανε τα κράτη της δυτικής Ευρώπης «καταναλωτές ασφαλείας».

 

Για πρώτη φορά οι καθοριστικοί παράγοντες της Ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας βρίσκονταν εκτός Δυτικής Ευρώπης. τα θέματα πολέμου και ειρήνης συνδέονταν με την διπολική αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων και την κατανομή ισχύος που αυτή δημιουργούσε και η οποία ευνοούσε την διαδικασία ολοκλήρωσης: « Η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, υπό την σκιά των υπερδυνάμεων, διαπίστωσαν γρήγορα πως ο πόλεμος μεταξύ τους είναι αντιπαραγωγικός και σύντομα άρχισαν να πιστεύουν πως είναι, επίσης, αδύνατος. Επειδή η ασφάλεια όλων βασιζόταν στις επιλογές λλων και όχι στις δικές τους, ήταν εφικτό να γίνουν ενοποιητικά βήματα »

 

Josef Joffe το 1984: «Οι αμερικανοί σώζουν τους ευρωπαίους από τους εαυτούς τους».

"η θεωρία των συμμαχιών υποστηρίζει, τα κράτη συνασπίζονται για να εξασφαλίσουν την ασφάλειά τους. Στην περίπτωση του ΝΑΤΟ, όμως, τα κράτη μέλη συνασπίσθηκαν επειδή η ασφάλειά τους εξασφαλιζόταν από έναν ισχυρό εξωτερικό συντελεστή ο οποίος πρόσφερε αξιόπιστα εσωτερική και εξωτερική τάξη και ασφάλεια στην Δυτική Ευρώπη. … χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Δυτική Ευρώπη μπορεί να επιστρέψει σε εξισορροπητικές διαδικασίες της προπολεμικής περιόδου αντί να προχωρήσει στην ενοποιητική διαδικασία. Ο αδύναμος θα αισθανθεί ξανά ανησυχία για τις προθέσεις του ισχυρού και ο ισχυρός - όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία - θα αρχίσουν, για ακόμη μια φορά, να ανησυχούν για τις προθέσεις αλλήλων. … Η επαγωγική συνέπεια μιας Δυτικής Ευρώπης πλην τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια πυρηνική Γερμανία με άλλα Ευρωπαϊκά κράτη να ακολουθούνΟι Ηνωμένες Πολιτείες, απαλλάσσοντας τους Ευρωπαίους από την ανάγκη μιας αυτόνομης άμυνας απομάκρυνε τα συστημικά αίτια των συγκρούσεων στα οποία οφείλονται τόσοι πολλοί Ευρωπαϊκοί πόλεμοι στο παρελθόν. Με το ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ"

 

Δηλαδή, τονίστηκαν: -η σημασία των δομικών και στρατηγικών παραμέτρων, -ο σταθεροποιητικός ρόλος των ΗΠΑ, -Οι υποβόσκουσες τάσεις όσον αφορά το Γερμανικό ζήτημα, -Ο ευάλωτος χαρακτήρας των ενδοευρωπαϊκών ισορροπιών και της ενδοευρωπαϊκής κατανομής ισχύος

------------------------------------------------------------------------------------------------

 

 

 

 

Γενικό στρατηγικό πλαίσιο Ναυτικές και ηπειρωτικές δυνάμεις 16ον- 21ον αιώνα

 

1-    Στρατηγική Μεγάλης Βρετανίας κατά τη διάρκεια του συστήματος ισορροπίας ισχύος που διαιωνίστηκε ετερόφωτα στην σύγχρονη εποχή

2-    Διαχείριση ηπειρωτικής κατανομής ισχύος από τον Μπίσμαρκ (εύθραυστες ισορροπίες: «οι εφιάλτες των αντιγερμανικών συσπειρώσεων ...»

3-    Ηγεμονική διαχείριση ισχύος μετά τους ναπολεόντειους πολέμους (Μπίσμαρκ: «Τί γίνεται όταν διαφωνούμε;)

4-    Συλλογική διαχείριση ισχύος μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο: προσκρούει στον νομικισμό, την θεσμολαγνεία, την μυωπία μπροστά στα αιτήματα αλλαγών και στις συνεχιζόμενες ηγεμονικές προσδοκίες.

Μεσοπόλεμος: Έλλειμμα στρατηγικών διαχείρισης της κατανομής ισχύος και νομικίστικες αντιλήψεις οδηγεί, σύμφωνα με τις πιο αξιόπιστες ερμηνείες, στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (βλ. Edward H. Carr, Η Εικοσαετής Κρίση, Εισαγωγή στη Μελέτη των Διεθνών Σχέσεων, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2002).

          Γεωπολιτική διάσταση: πριν και μετά τον 2ον Παγκόσμιο Πόλεμο ………

 

Ο δικτυακός τόπος της ΕΕ

 

Ιστολόγιο της ΕΕ http://europa.eu/index_el.htm.

(ΚΛΙΚ ΣΤΟΥΣ ΤΙΤΛΟΥΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗ)

ΔΡΑΣΤΗΡΙOΤΗΤΕΣ

ΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

*                     Αλιεία και Ναυτιλιακές Υποθέσεις

*                     Ανάπτυξη

*                     Ανθρωπιστική βοήθεια

*                     Aνθρώπινα δικαιώματα

*                     Ανταγωνισμός

*                     Απασχόληση και κοινωνική πολιτική

*                     Ασφάλεια των τροφίμων

*                     Γεωργία

*                     Δημόσια υγεία

*                     Διεύρυνση

*                     Δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια

*                     Εκπαίδευση, Kατάρτιση, Nεολαία

*                     Ενεργειακή πολιτική

*                     Εξωτερικές σχέσεις

*                     Εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας

*                     Εξωτερικό εμπόριο

*                     Επιχειρήσεις

*                     Έρευνα και Καινοτομία

*                     Εσωτερική αγορά

*                     Θεσμικά θέματα

*                     Καταναλωτές

*                     Καταπολέμηση της απάτης

*                     Κοινωνία της πληροφόρησης

*                     Μεταφορές

*                     Οικονομικά και νομισματικά θέματα

*                     Οπτικοακουστικός τομέας και μέσα μαζικής επικοινωνίας

*                     Περιβάλλον

*                     Περιφερειακή πολιτική

*                     Πολιτισμός

*                     Προϋπολογισμός

*                     Τελωνεία

*                     Φορολογία

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕI Η ΕΥΡΩΠΑΪΚH EΝΩΣΗ

 

ΤΑ ΘΕΣΜΙΚA OΡΓΑΝΑ ΤΗΣ EΝΩΣΗΣ: ΟΔΗΓOΣ ΤΟΥ ΠΟΛIΤΗ

Θεσμικά όργανα

*                     Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

*                    Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
                         - Προεδρία

*                     Ευρωπαϊκή Επιτροπή

*                     Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

*                     Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

*                     Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

*                     Ευρωπαίος επόπτης προστασίας των δεδομένων

Χρηματοοικονομικοί οργανισμοί

*                     Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

*                     Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων
                        - Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων

Συμβουλευτικά όργανα

*                     Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

*                     Επιτροπή των περιφερειών

Διοργανικές υπηρεσίες

*                     Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

*                     Ευρωπαϊκή Yπηρεσία Eπιλογής Προσωπικού

*                     Ευρωπαϊκή Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

Αποκεντρωμένες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (οργανισμοί)

*                     Κοινοτικές υπηρεσίες

*                     Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας

*                     Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικά θέματα

*                     Εκτελεστικές υπηρεσίες

ΠΟΥ ΘΑ ΒΡΕΙΤΕ ΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΕΕ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

Ευρωπαϊκό δίκαιο

*                     EUR-LEX, η πύλη εισόδου
στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

*                     ŒIL, Νομοθετικό Παρατηρητήριο

*                     Pre-Lex, παρακολούθηση διοργανικών διαδικασιών

*                     Νομολογία

*                     Περιληπτικά δελτία της νομοθεσίας

Κοινά έγγραφα για όλα τα Θεσμικά Όργανα

*                     EU Bookshop

*                     Δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

* Γενική Έκθεση επί της δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης
  Ένας χρόνος Ευρώπης

*                     Ιστορικά αρχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

*                     Γλωσσάριο

Έγγραφα των Θεσμικών Οργάνων

*                     Ευρετήρια εγγράφων

*                     Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης-

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

*                    Ευρωπαϊκή Επιτροπή

   

 Δικαστήριο και Πρωτοδικείο

*                     Ελεγκτικό Συνέδριο

*                     Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

*                     Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων

*                     Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

*                     Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

*                     Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

*                     Επιτροπή των Περιφερειών

 

    

 

------------------------------

15.3.2010. επιφυλλίδα για την ΚΕΠΠΑ - Λισσαβώνα

 

Σημείωση προς φοιτητές.

Η έμφαση στο κείμενο είναι δική μου. Κείμενο όπως το παρόν προσφέρεται ως τροφή για σκέψη, σύγκριση με τις θεωρητικές παραδοχές και έλεγχο θεωρίας υπό το πρίσμα των εμπειρικών δεδομένων.

Π.Ήφ.

 

Επιτομή της σύγχυσης η εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Του FEDERICO SANTOPINTO*

Le Monde Diplomatique – Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 14.3.2010

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=14/03/2010&id=140693

 

Οι αμφισβητούμενοι διορισμοί του Βέλγου Χέρμαν βαν Ρομπάι και της Βρετανίδας Κάθριν Αστον αντίστοιχα στις θέσεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του ύπατου εκπροσώπου της Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας, στις 23 Νοεμβρίου 2009, επιβεβαιώνουν ότι τα κράτη-μέλη επιθυμούν να διατηρήσουν τον έλεγχο της κοινής εξωτερικής πολιτικής.

Η συγκεχυμένη και με πολύ κόπο επικυρωμένη Συνθήκη της Λισαβόνας μεταθέτει τις απαραίτητες διευκρινίσεις σε μελλοντικές αβέβαιες διαπραγματεύσεις. Χρειάστηκαν περισσότερα από οκτώ χρόνια διαπραγματεύσεων, συμφωνιών, διακρατικών διαβουλεύσεων, τραυματικών δημοψηφισμάτων, συμφωνιών και διασκέψεων κορυφής, για να καταλήξουμε -αφού πρώτα εγκαταλείφθηκε η Συνταγματική Συνθήκη- στη Συνθήκη της Λισαβόνας, που τελεί εν ισχύι από την 1η Δεκεμβρίου 2009.

Η «πολεμική διαδρομή» δεν έχει, εν τούτοις, τελειώσει. Στον εμβληματικό τομέα της εξωτερικής πολιτικής, οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που όφειλαν να κάνουν πιο ομοιογενή την εξωτερική δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μοιάζουν, τελικά, με αίνιγμα. Οι αόριστες και διφορούμενες διατυπώσεις της Συνθήκης διαφεύγουν απ' όλους και παραπέμπουν σε μεταγενέστερες της επικύρωσης, και προφανώς δύσκολες, διαπραγματεύσεις.

Μεταξύ των κυριότερων νεωτερισμών εντάσσεται η δημιουργία της θέσης του μόνιμου προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (βλέπε πλαίσιο), με θητεία διάρκειας δυόμισι ετών, ανανεώσιμη μία φορά, και αυτής του ύπατου εκπροσώπου της Ένωσης για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ). Οι δύο θέσεις ανατέθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αντίστοιχα, στον Βέλγο Χέρμαν βαν Ρομπάι και στη Βρετανίδα Κάθριν Αστον, στις 23 Νοεμβρίου 2009. Τέλος, θεσπίζεται η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, της οποίας διαχειριστής είναι ο ύπατος εκπρόσωπος, που αναλαμβάνει επιπλέον και τις αρμοδιότητες του αντιπροέδρου της Επιτροπής.

Η νέα δομή συμπληρώνει το υπάρχον θεσμικό σύστημα -για παράδειγμα, η εκ περιτροπής προεδρία ανά εξάμηνο διατηρείται- χωρίς επιπλέον διευκρίνιση όσον αφορά τον συντονισμό του συνόλου(1).

Η έλλειψη συνοχής της εξωτερικής ευρωπαϊκής δράσης είναι το αποτέλεσμα ενός παράδοξου που, ανέκαθεν, διαπερνά το κοινοτικό οικοδόμημα. Από τη μια, τα κράτη-μέλη εκτιμούν ότι θα περιθωριοποιηθούν σταδιακά στον πλανήτη εάν δεν ενωθούν. Από την άλλη, φοβούνται την ανάδειξη μιας Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής της οποίας θα έχαναν τον έλεγχο. Εν ολίγοις, θα ήθελαν μια Ευρώπη πιο δυνατή χωρίς να μοιραστούν την κυριαρχία τους.

Προχωρώντας διστακτικά ανάμεσα στις αντίξοες απαιτήσεις, δημιούργησαν σιγά σιγά θεσμούς και εξαιρετικά περίπλοκες διαδικασίες, ελπίζοντας ότι, μια μέρα, μια «μαγική» φόρμουλα θα μπορούσε να διασφαλίσει τις προσδοκίες τους.

Είναι μια δυσνόητη κατασκευή που η Συνθήκη της Λισαβόνας όφειλε να επανεξετάσει πριν συναντήσει τους ίδιους σκοπέλους όπως και στο παρελθόν.

 

Η πρώτη παρέμβαση

Η ιστορική αναδρομή διαφωτίζει την κατάσταση. Οι ευρωπαϊκές αρμοδιότητες είναι, βασικά, οικονομικές (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα, Κοινή Αγορά). Μέσω αυτής της οδού, λοιπόν, η Ενωση παρενέβη προοδευτικά στη διεθνή σκηνή. Εκτός από τις δικαιοδοσίες της στο εμπόριο -για παράδειγμα, διαπραγματεύεται, στο όνομα των είκοσι επτά, στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου- καλλιέργησε κυρίως, με την πάροδο του χρόνου, μια εντυπωσιακή πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη (περισσότερο από το 5% του προϋπολογισμού, ήτοι περισσότερα από 7 εκατομμύρια ευρώ σε πέντε χρόνια[2]). Αυτή η πολιτική, εκλαμβανόμενη ως ένας από τους τομείς στους οποίους η Ενωση θα μπορούσε να διακριθεί και να κατοχυρώσει μια δική της ταυτότητα, ασκείται από τους δύο κύριους υπερεθνικούς οργανισμούς, την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο.

Το 1993, εν μέσω του καπνού των γιουγκοσλαβικών πολέμων που ανέδειξαν την ευρωπαϊκή αδυναμία, δημιουργήθηκε η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) από τη Συνθήκη του Μάαστριχ, στην οποία προστέθηκε, το 1999, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Αμυνας (ΕΠΑΑ). Παρ' όλο που η ίδρυση της ΚΕΠΠΑ και της ΕΠΑΑ αντικατοπτρίζει τη θέληση να ξεπεραστεί η οικονομική διάσταση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και να απαντηθούν οι προκλήσεις του τέλους του διπολικού κόσμου, ερμηνεύει επίσης τη θέληση των κρατών-μελών να ελέγξουν την επέκταση των αρμοδιοτήτων.

Πράγματι, η ΚΕΠΠΑ/ΕΠΑΑ απομακρύνει ρητά την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, υπέρ του Συμβουλίου (υπουργοί των κρατών-μελών), το οποίο, σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, αποφασίζει ομόφωνα. Υπό αυτή την οπτική, επίσης, δημιουργήθηκε η θέση του ύπατου εκπροσώπου για την ΚΕΠΠΑ, το 1999, και ανατέθηκε στον Χαβιέρ Σολάνα. Ο ίδιος, ενεργώντας ως υπερ-πρέσβης, δεν είναι ένας γνήσιος πολιτικός ιθύνων. Όσον αφορά δε τη συνεργασία για την ανάπτυξη και το εμπόριο, παρέμειναν προνόμιο της Επιτροπής. Οι δύο τομείς αναπτύσσονται, λοιπόν, παράλληλα.

Η εξέλιξη του διεθνούς πλαισίου στις αρχές της δεκαετίας του 2000 θα κάνει ανυπόφορη αυτήν την κατάσταση. Η επικέντρωση σε «απειλές» όπως η τρομοκρατία, τα κράτη-παρίες και η μετανάστευση, αλλάζει, πράγματι, τη φύση της συνεργασίας στον τομέα της ανάπτυξης, μετατρέποντάς την σε μείζον στρατηγικό εργαλείο. Οι πόλεμοι του Ιράκ και του Αφγανιστάν αποκάλυψαν τα όρια της στρατιωτικής δύναμης, επιβεβαιώνοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η βοήθεια είναι ένα σημαντικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής. Η λειτουργία της Ένωσης εμφανίζεται, λοιπόν, ασυνάρτητη ως προς το ότι τα μέσα της εξωτερικής της δράσης (η συνεργασία στην ανάπτυξη από τη μία, η ΚΕΠΠΑ/ΕΠΑΑ από την άλλη) είναι διαμοιρασμένα μεταξύ πολυάριθμων οργάνων και λειτουργούν σύμφωνα με καθορισμένες διαδικασίες, κοινοτικές στην πρώτη περίπτωση, διακυβερνητικές στη δεύτερη περίπτωση.

Επιπλέον, κάθε οργανισμός αποτελεί από μόνος του μια πολύπλοκη δομή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για παράδειγμα, όταν παρεμβαίνει στο εξωτερικό, διασπάται σε έξι γενικές διευθύνσεις, των οποίων διαχειριστές είναι τέσσερις διαφορετικοί επίτροποι(3), στους οποίους, βεβαίως, δεν πρέπει να ξεχάσουμε να προσθέσουμε τον ίδιο τον πρόεδρο της Επιτροπής. Οσον δε αφορά το Συμβούλιο, η αντιπροσώπευσή του εξασφαλίζεται όχι μόνο από τον ύπατο εκπρόσωπο για την ΚΕΠΠΑ, αλλά επίσης και από το κράτος-μέλος που ασκεί, κάθε έξι μήνες, την εκ περιτροπής προεδρία της Ενωσης. Μια προεδρία που είχε θεωρηθεί πηγή ασυναρτησίας και ασυνέχειας.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας τίθεται σε ισχύ σε αυτό το διασπασμένο πλαίσιο. Στη νέα αρχιτεκτονική της Ε.Ε., ο ύπατος εκπρόσωπος για την ΚΕΠΠΑ παίζει χωρίς αμφιβολία τον πιο σπουδαίο και τον πιο ευαίσθητο ρόλο. Πρέπει να συγκεντρώνει τις παλιές αρμοδιότητες του ύπατου εκπρόσωπου και αυτές της Επιτροπής, στην οποία εντάσσεται ως αντιπρόεδρος. Θα έχει, λοιπόν, το ένα πόδι στο Συμβούλιο και το άλλο στην Επιτροπή. Αυτή η λύση, αποτέλεσμα μακροχρόνιων και δύσκολων διαπραγματεύσεων, δεν μοιάζει κατάλληλη για να βοηθήσει να γίνει πιο ομοιογενής η εξωτερική δράση της Ένωσης.

Πράγματι, οι νέες διατάξεις δεν τροποποιούν καθόλου τον δυϊσμό Επιτροπή-Συμβούλιο.

Όταν ο ύπατος εκπρόσωπος θα επέμβει, για παράδειγμα, στον τομέα της συνεργασίας, θα το κάνει στο πλαίσιο των παραδοσιακών εξουσιών της Επιτροπής και των ημι-υπερεθνικών διαδικασιών της, που καθιστούν την Ενωση την καλύτερα ενταγμένη περιφερειακή οργάνωση στον κόσμο. Όταν θα δράσει στο διπλωματικό και στρατιωτικό πεδίο, θα ξαναγίνει αυτό που ήταν πριν από τη Λισαβόνα, ένας εντολοδόχος των κρατών-μελών, κι όχι ένας ιθύνων. Οι νέες διατάξεις θεσπίζουν, λοιπόν, μια γέφυρα μεταξύ των δύο σφαιρών δράσης, χωρίς, όμως, να λύνουν ουσιαστικά το πρόβλημα.

 

Η οργανωτική δομή που προτείνεται από τη Συνθήκη της Λισαβόνας είναι γεμάτη αινίγματα και αντιξοότητες, που σκορπούν τη σύγχυση στο κέντρο της Ένωσης. Το Βέλγιο, που θα αναλάβει την εξαμηνιαία διεύθυνση της Ένωσης τον Ιούλιο 2010, έχει ήδη ανακοινώσει ότι οι εκ περιτροπής προεδρίες των κρατών-μελών, που παραμένουν εν ισχύι, δεν μπορούν να αποκλειστούν από την ΚΕΠΠΑ, ακόμη κι αν, κανονικά, είναι ο ύπατος εκπρόσωπος εκείνος που πρέπει να προεδρεύει του συμβουλίου των υπουργών Εξωτερικών. Η Ισπανία, που έχει την προεδρία το πρώτο εξάμηνο 2010, φαίνεται να συμφωνεί. Σε αυτήν την περίπτωση, αν η εξωτερική δράση της Ένωσης, πριν από τη Λισαβόνα, καθοδηγούνταν από τρεις κύριους παράγοντες, μετά τη Λισαβόνα οι παράγοντες πιθανόν να γίνουν τέσσερις.

Δεύτερον, η πρόσφατη μεταρρύθμιση της Επιτροπής, που ετέθη εν ισχύι τον Φεβρουάριο, αφήνει τον οργανισμό με τρεις επιτρόπους και πέντε γενικές διευθύνσεις αρμόδιες για τις εξωτερικές σχέσεις(4), στα οποία προστίθενται ο ύπατος εκπρόσωπος-αντιπρόεδρος της Επιτροπής και η νέα Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ). Αυτή η υπηρεσία, που όφειλε να συγκεντρώνει πολλές άλλες υπηρεσίες της Ένωσης διασκορπισμένες μεταξύ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, δεν έχει ακόμη ξεκάθαρα τοποθετηθεί μεταξύ των δύο οργανισμών. Αγνοούμε, επιπλέον, το πώς το Κοινοβούλιο, που έχει μια εξουσία ελέγχου στις δραστηριότητες της Επιτροπής αλλά όχι στην ΚΕΠΠΑ, θα μπορεί να ελέγχει την ΕΥΕΔ.

 

Το νέο καθεστώς

Από την άλλη, η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν υποδεικνύει καθαρά την ιεραρχική θέση του ύπατου εκπρόσωπου/αντιπροέδρου της Επιτροπής. Αν ένας επίτροπος οφείλει πάντα να δίνει λογαριασμό στον πρόεδρό του -που μπορεί άλλωστε να ζητήσει την παραίτησή του- τι θα γίνει με την Κάθριν Αστον, της οποίας η νομιμότητα απορρέει κυρίως από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που τη διόρισε; Ποια θα είναι η αυτονομία της Επιτροπής σε σχέση με τα κράτη-μέλη; Εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, η Επιτροπή θα γίνει ένα σώμα με δύο κεφάλια. Όχι μόνο ο θεσμικός δυϊσμός της εξωτερικής δράσης παραμένει, αλλά κινδυνεύει τώρα να μεταφερθεί και στο ίδιο το εσωτερικό της Επιτροπής.

Αυτά τα ζητήματα, καθώς και άλλα ακόμη, πρέπει να συζητηθούν σε νέες διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των νέων οργανισμών θα εξαρτηθεί επίσης από τις προσωπικότητες των επικεφαλής τους. Οι διορισμοί του Βέλγου Βαν Ρομπάι και της Βρετανίδας Αστον έχουν ήδη επικριθεί. Η επιλογή τους εκφράζει τη θέληση των ευρωπαϊκών πρωτευουσών να διατηρήσουν τον έλεγχό τους στην κοινή εξωτερική πολιτική.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν προτείνει λύσεις στην πολυπλοκότητα της Ένωσης ούτε στο διοικητικό της χάος. Μπορούμε, εντούτοις, να αναρωτηθούμε αν η έλλειψη κοινής εξωτερικής πολιτικής οφείλεται σε έλλειψη θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Οφείλουμε, επίσης, να λάβουμε σοβαρά υπ' όψιν και την καθαρά πολιτική διάσταση. Πάρα πολύ συχνά, τα κράτη-μέλη της Ένωσης, όταν ασχολούνται με διεθνείς φακέλους, έχουν διιστάμενα συμφέροντα, που δεν οφείλονται μόνο στις αντικειμενικές καταστάσεις. Είναι επίσης και το αποτέλεσμα στρατηγικών επιλογών κάθε κράτους χωριστά.

Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα είναι η ενέργεια. Καμία θεσμική μεταρρύθμιση δεν θα μπορέσει να ενώσει τους Ευρωπαίους όσο μια κοινή πολιτική. Χωρίς αυτήν, πώς η Ενωση θα μπορούσε να έχει μια κοινή δράση απέναντι στη Ρωσία(5); Πιο συγκεκριμένα, αν η ΒΡ μαζί με την αμερικανική Chevron κατασκευάζει τον πετρελαιαγωγό BTC (Μπακού-Τμπίλισι-Σεϊχάν) που διασχίζει τη Γεωργία, ενώ η Γερμανία κατασκευάζει, κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα, έναν αγωγό αερίου που παρακάμπτει τη μισή Ευρώπη και την ενώνει απευθείας με τη Μόσχα, πώς στη συνέχεια να εκπλησσόμαστε όταν το Λονδίνο και το Βερολίνο έχουν διιστάμενες πολιτικές απέναντι στη γεωργιανή κρίση και τη Μόσχα; Το θέμα, επομένως, είναι η ερμηνεία των κοινών ευρωπαϊκών συμφερόντων(6).

Όταν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα διδάσκεται στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, παρουσιάζεται συχνά ως μια «διακριτική επανάσταση». Χρησιμοποιούμε, ιδιαίτερα, τη μεταφορά των «μικρών βημάτων» για να εξηγήσουμε, κυρίως, τα όρια και τα μειονεκτήματα της διαδικασίας ένταξης. Παρ' όλα αυτά, σήμερα, το εγχείρημα μοιάζει να εξυπηρετεί τη δικαίωση θεσμικών συμβιβασμών όλο και περισσότερο επίπονων και συγκεχυμένων, ενώ απομακρύνεται συνεχώς η διαβούλευση για το περιεχόμενο των πολιτικών που πρέπει να εφαρμοστούν.

Υποσημειώσεις

(1) Οι αρμόδιες για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπηρεσίες, σε σχετικό ερώτημα της «Monde diplomatique», έδειξαν προβληματισμένες με τη νέα θεσμική δομή: Δεν μπόρεσαν να εκφράσουν παρά υποθέσεις σχετικά με τη μελλοντική της λειτουργία.

(2) Όσον αφορά τον προϋπολογισμό της εξωτερικής πολιτικής και της κοινής ασφάλειας (PESC), αυτός ανέρχεται σε περίπου 250 εκατομμύρια ευρώ ετησίως (ήτοι, 1,74 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007-2013).

(3) Από το 2004 έως το 2009: εξωτερικές σχέσεις (Αστον), ανάπτυξη και ανθρωπιστική βοήθεια (Κάρελ ντε Γκουχτ), διεύρυνση (Ολι Ρεν), εμπόριο, ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας και γραφείο συνεργασίας EuropeAid (Μπενίτα Φερέρο-Βάλντνερ).

(4) Έπρεπε να αφορά τη γενική διεύθυνση εμπορίου, τη γενική διεύθυνση ανάπτυξης, το Γραφείο Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ECHO), το EuropeAid (που διαχειρίζεται τη βοήθεια στην ανάπτυξη) και τη γενική διεύθυνση διεύρυνσης (που θα μπορούσε να συμπεριλάβει επίσης και τις αρμοδιότητες της πολιτικής γειτονίας).

(5) Διάβασε Mathias Reymond, « Η ενεργειακή Ευρώπη μεταξύ ανταγωνισμού και εξάρτησης», «Le Monde diplomatique», Δεκέμβριος 2008.

(6) Διάβασε Michel Foucher, «Ποια σύνορα και ποιο σχέδιο για την Ένωση;», «Le Monde Diplomatique», Μάιος 2007.

*Ερευνητής στην Ομάδα Ερευνας και Πληροφόρησης για την Ειρήνη και την Ασφάλεια (GRIP) στις Βρυξέλλες.

 ---------------------------------------------------------

 

ΟΝΕ, Υψηλή πολιτική. Παραθέματα και ζητήματα προς συζήτηση

 

Αποσπάσματα από αρθρογραφία στον τύπο στην διεύθυνση http://www.sofokleous10.gr/portal2/toprotothema/toprotothema/2010-04-19-22-53-42-2010041922232/ - «Σοφοκλέους 10 Οικονομία» και ζητήματα προςσυζήτηση. Η θεωρητική συνάφεια των επισημάνσεων βρίσκεται στα κεφάλαια περί ευρωπαϊκής διακυβέρνησης του Κοσμοθεωρητική ετερότητα και αξιώσεις Πολιτικής κυριαρχίας και κυρίως στο Κοσμοθεωρία των Εθνών (κεφ. 6, όπου υπάρχουν αναφορές για την ΕΕ σε άλλα κεφάλαια, βλ. ευρετήριο και στα δοκίμια τέλους του κεφ. 6). Για την συζήτηση Ρεαλιστών – Νεοφιλελευθέρων βλ. ηλεκτρονικά δοκίμια που σας διανεμήθηκαν (τους Grieco, Mearsheimer, Keohane, Kupchan). Για ηγεμονική σταθερότητα βλ. όλα τα προαναφερθέντα κείμενα και ανάλυση στον Γκίλπιν, υπό το πρίσμα της θεωρίας διεθνών σχέσεων στο Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική. Περαιτέρω βιβλιογραφία στην σελίδα του μαθήματος.

 

Αποσπάσματα και ζητήματα προς συζήτηση

 

«η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει και να ζητήσει δημοσίως συνδρομή. Σύντομα θα την έχει από την κοινοπραξία της Ευρωζώνης και του ΔΝΤ.. …»

 

-Τι διακυβεύεται μεταξύ δολαρίου και ευρώ, οικονομικά, πολιτικά

-Αμερικανικές στάσεις για ευρώ

-Gilpin, ηγεμονική σταθερότητα / Keohane ηγεμόνευση των θεσμών / συζήτηση σχετικά – απόλυτα κέρδη – Βλ. σχετική συζήτηση την δεκαετία του 1990 και θέσεις Ρεαλιστών / Νεοφιλελευθέρων

-συγκλίσεις και αποκλίσεις μελών ΕΕ, ιδιαίτερα μεγάλων, για IMF – ΟΝΕ

 

«με δεδομένη την απουσία μιας ενιαίας δημοσιονομικής πολιτικής, αργά ή γρήγορα θα κατέληγαν σε προβλήματα …»

 

-Διαλεκτική σχέση ανθρωπολογίας / διανεμητικής δικαιοσύνης και μακροϊκονομικών ισορροπιών / κοινωνικών ισορροπιών / διακρατικής κατανομής συμφερόντων / ευημερίας

-Διαλεκτική σχέση (ποιοτικές διαφορές ή ομοιότητες) διακρατικής / διακυβερνητικής δόμησης (μετά-νεοτερική δομή) της ΕΕ με υπερεθνική δόμηση (υπερκρατικό μοντέλο αποδεκτής/ανεκτής/παραδεκτής ελλειμματικής διακυβέρνησης) 

 

«… πως η διαδικασία σήμερα οικοδομείται πάνω σε μια σημαντική νέα αρχή που θα ορίσει το μέλλον της Ευρωζώνης: ότι κάθε κράτος μέλος είναι εν τέλει ο δημοσιονομικός φύλακας των υπολοίπων εταίρων του. … Σημασία έχει πως γίνεται ένα μεγάλο βήμα για την προώθηση του σχεδίου της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. …»

 

-καίριας σημασίας για την συζήτηση μετά-νεοτερική δομή / διακυβερνητική δομή – υπερεθνική/υπερκρατική δομή/λαϊκή κυριαρχία/οικονομικός και πολιτικός ορθολογισμός

-καίριας σημασίας για την κοσμοθεωρία της ΕΕ (θέση Π.΄Ηφ. θεμελιωδώς αντί-ηγεμονική … ) και τον τρόπο λήψης αποφάσεων / είδος «ευρωπαϊκής διακυβέρνησης»

-αντιδράσεις σε Γερμανία, Ελλάδα και αλλού όταν τέθηκε το ζήτημα αλληλεγγύης (διακρατικής;) …

-Αναζητείστε δηλώσεις στο διαδίκτυο ή στις ανακοινώσεις αξιωματούχων ότι «ότι κάθε κράτος μέλος είναι εν τέλει ο δημοσιονομικός φύλακας των υπολοίπων εταίρων του.»

-«φύλακας των υπολοίπων εταίρων του»: ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ, βλ. σχετική συζήτηση. Βλ. θέσεις Joseph Joffe, Hedley Bull, Watlz

 

«Και δεν πρέπει να προκαλέσει έκπληξη αν αυτή τους η φορολόγηση οδηγήσει σε αιτήματα για αντιπροσώπευση στις δημοσιονομικές υποθέσεις των ευεργετηθέντων ξένων χωρών. Προφανώς όχι αιτήματα για τον προσδιορισμό των λεπτομερειών της φορολογικής πολιτικής ή της πολιτικής κρατικών δαπανών της κάθε μιας από αυτές τις χώρες – αυτό θα πήγαινε πολύ πιο πέρα από τα αυτονόητα της κατασκευής του εθνικού κράτους. …»

-Το αφορά όλα τα προαναφερθέντα και αγγίζει βαθιά την διαλεκτική σχέση ανθρωπολογίας / διανεμητικής δικαιοσύνης / νομιμοποίησής της – κανονιστική δομή του υπερεθνικού συστήματος και διαλεκτική σχέση διακυβερνητικών οργάνων / υπερεθνικών οργάνων καθώς και σχέσεις εθνικής νομιμοποίησης / είδος υπερεθνικής νομιμοποίησης (διακυβερνητικη/»κοινωνία κρατών»/μετά-νεοτερική) ή ανεξάρτητη υπερεθνική (οπότε αναζητούμε ευρωπαϊκή ανθρωπολογία και μαρτυρίες οντολογικών προϋποθέσεων)

 

«ο Τρισέ σήμερα  διαπιστώνει ότι τα μέλη της Ευρωζώνης δεν ευνοούν τυχόν ανάμειξη της ΕΚΤ στη δημοσιονομική πολιτική. …»

 

-Αναζήτηση στο διαδίκτυο τυχόν δήλωσης του Τρισέ προς αυτή την κατεύθυνση.

-Αν υπάρχει είναι πολύ σημαντική μαρτυρία …

 

Πού πηγαίνει λοιπόν η Ευρώπη από δώ και πέρα; Αυτό θα εξαρτηθεί από την έκβαση της τρέχουσας μάχης για τον προσδιορισμό εκείνου που θα θέσει τους όρους για την παροχή της οικονομικής συνδρομής στην Ελλάδα. Το ΔΝΤ, που θα παράσχει το ένα τρίτο των κονδυλίων του πακέτου διάσωσης (15 δις ευρώ), θεωρεί ότι το ίδιο πρέπει να θέσει τους όρους. Τα μέλη της Ευρωζώνης όμως πιστεύουν ότι οι όροι εμπίπτουν στη δική τους αρμοδιότητα, με τη Γαλλία να ηγείται των προσπαθειών για τον περιορισμό του ρόλου του ΔΝΤ στον ελάχιστο δυνατό βαθμό, και αυτό όχι μόνο επειδή ο διευθυντής του Ντομινίκ Στρος-Καν  φέρεται ως ο ισχυρός σοσιαλιστής αντίπαλος του Νικολά Σαρκοζί στις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2012 …»

 

-Τίθεται ξανά το ζήτημα της θεμελιώδους δομής της ΕΕ, των ευρωατλαντικών σχέσεων, των στάσεων των μεγάλων κρατών της ΕΕ, του γερμανικού ζητήματος»

-Κρίση ΟΝΕ: Καταμαρτυρεί : ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ σε όλες του τις εκφάνσεις

-Στροσ-Καν: ενδοκρατικές διακυμάνσεις και σταθερότητα/αποφάσεις επί ζητημάτων Υψλής Πολιτικής

 

«Ο Ευρωπαίος επίτροπος για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις Όλι Ρεν θα αρχίσει να εξασκεί τις εποπτικές του αρμοδιότητες, συμπληρώνοντας την εποπτεία του ΔΝΤ και επιτρέποντας στο Γάλλο πρόεδρο να ισχυρίζεται ότι η Ευρώπη ακολουθεί τη συμβουλή του Βολτέρου και φροντίζει μόνη τα του οίκου της. Θα δούμε ως πού μπορεί να φτάσει ακόμη η παραίτηση των κρατών μελών της Ευρωζώνης από την εθνική τους κυριαρχία καθώς η Ευρώπη κάνει άλλο ένα βήμα – ένα πολύ μεγάλο βήμα – προς την κατεύθυνση της πλήρους οικονομικής ολοκλήρωσης. …»

 

-Ρεν και εποπτικές αρμοδιότητες: Βλ. ανάλυση στο κεφ. 6 του Κοσμοθεωρία των Εθνών για διαλεκτική σχέση μετά-νεοτερικής δομής / διακυβερνητικών αποφάσεων / δημοκρατικός εξορθολογισμός – υπερκρατικής δομής στερημένης ανθρωπολογικών προϋποθέσεων άσκησης λαϊκής κυριαρχίας.

-Διαλεκτική σχέση διεθνούς διακυβέρνησης / ευρωπαϊκής διακυβέρνησης / διεθνικών δρώντων

 

- «Θα δούμε ως πού μπορεί να φτάσει ακόμη η παραίτηση των κρατών μελών της Ευρωζώνης από την εθνική τους κυριαρχία καθώς η Ευρώπη κάνει άλλο ένα βήμα – ένα πολύ μεγάλο βήμα – προς την κατεύθυνση της πλήρους οικονομικής ολοκλήρωσης. …»: Διαλεκτική σχέση οικονομικής ολοκλήρωσης / πολιτικής ολοκλήρωσης – μαρτυρίες 1945-2010 για το τις τάσεις ως προς τον βαθμό και το είδος «παραίτησης»!; εθνικής κυριαρχίας

 

 ----------------------------------------------------

Βιβλιογραφία

 

Πέραν αυτών που αναφέρονται εδώ, βιβλιογραφία αναφέρεται και στην τάξη. Όπως είναι φυσικό, οι φοιτητές καλούνται να μελετήσουν κάθε κείμενο της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας  κρίνουν ότι θα συμβάλει στην γνωστική τους κατάρτιση. Ως γενικό περιγραφικό σημείωμα θεωρούνται οι προαναφερθείσες εκδόσεις των οργάνων της κοινότητας.

 

Η βιβλιογραφία που δίνουμε είναι ενδεικτική. Όπως σας είπαμε και στα προκαταρτικά μαθήματα είστε ελεύθεροι να διβάσετε όποιο κείμενο θέλετε και όσα περισσότερα διαβάσετε τόσο το καλύτερο

 

  1. Π. Ήφαιστος, Θεωρία διεθνούς και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης

  2. Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρία των Εθνών, συγκρότηση και συγκράτηση των κρατών, της Ευρώπης και του κόσμου.

  3. Το κεφάλαιο 17 του βιβλίου μου European Political Cooperation. Μπορείτε να ζητήσετε από την Χριστιάνα Παπαδοπούλου να σας δώσει τις φωτοτυπίες από πέρυσι για να το φωτοτυπήσουν όποιοι θέλουν καθόσον το βιβλίο έχει εξαντληθεί. Υπάρχει σε άλλες βιβλιοθήκες της Αθήνας αλλά όχι στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. 

  4. Το κεφάλαιο 8.3.5 του βιβλίου Η επιστημονική μελέτη των διεθνών σχέσεων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

  5. Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρητική ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας, ευρωπαϊκή άμυνα, ασφάλεια και πολιτική ενοποίηση. Τα κεφάλαια 13-18 είναι αφιερωμένα στην θεωρία ολοκλήρωσης, στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, στο ζήτημα του δημοκρατικού ελλείμματος και άλλα συναφή ζητήματα όπως η ΟΝΕ ως κοινή πολιτική που αμφιταλαντεύεται μεταξύ υψηλής και χαμηλής πολιτικής. Τα κεφάλαια αυτά είναι, βασικά, ο πυρήνας του μαθήματος μιας και αναλύουν το ζήτημα της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

  6. Π. Ήφαιστος, Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Αναλύονται οι στρατηγικές της Γαλλίας, Βρετανίας και Γερμανίας ως διαμορφωτικές δυνάμεις του ευρωπαϊκού πολιτικού γίγνεσθαι. Γίνεται επίσης προσπάθεια να διερευνηθούν τα βαθύτερα πολιτικοστρατηγικά αίτια της δημιουργίας και ανάπτυξης της ΕΕ αλλά και τις υποβόσκουσες τάσεις στις ενδο-ευρωπαϊκές σχέσεις Στο έκτο κεφάλαιο εξετάζεται η εξέλιξη της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας και της Ατλαντικής Συμμαχίας τη δεκαετία του 1990. Στο βιβλίο αυτό θα ήθελα να προσέξετε ιδιαίτερα τις ενότητες για την δημιουργία τις ΟΝΕ που δείχνουν το πολιτικό και στρατηγικό πλαίσιο που δεν είναι διαφορετικό από το σημερινό. Πολύ σημαντικό είναι επίσης το 3 κεφάλαιο όπου εξετάζοντας τους κύριους άξονες της γκολικής πολιτικής προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον τρόπο που επηρέασαν την πορεία προς μια πρωτίστως διακυβερνητική πορεία.

  7. Κ. Αρβανιτόπουλος/Π. Ήφαιστος, Ευρωατλαντικές σχέσεις (Εκδόσεις Ποιότητα 2004). Όπως αναφέρεται και στον τίτλο εξετάζονται οι ευρωατλαντικές σχέσεις. Εδώ το 1 και 2 κεφάλαιο είναι σημαντικό για να κατανοήσουμε το πολιτικό και στρατηγικό πλαίσιο των σχέσεων Ευρώπης - ΗΠΑ

  8. Εισαγωγή στις ευρωπαϊκές σπουδές (Εκδόσεις Σιδέρη 2006). Δίνεται ένα γενικότερο περιγραφικό πλαίσιο. Στο πρώτο μέρος βρίσκεται και δοκίμιο του Π. Ήφαιστου για την θεωρία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

  9. Το 8.3.5 του βιβλίου Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Εκδόσεις Ποιότητα 2004). Αυτ

  10. Οι αναλύσεις περί Ευρώπης στα κεφάλαια 1 και 10 του John Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των δυνάμεων (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2007).

 

Εξ αντικειμένου στο φετεινό εξάμηνο εγγύτερα των κειμένων που θα διδαχθούν είναι το Νο 1, Νο 2, Νο 5 και Νο 7.

 

Στην σελίδα www.ifestosedu.gr επίσης βλ.

Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφικός οδηγός μονογραφιών  Π. Ήφαιστου

Βιβλιογραφία που προτείνω στους φοιτητές

Κορυφαία βιβλία διεθνών σχέσεων

 

Δοκίμια ή εισηγήσεις αναρτημένα στην ιστοσελίδα μου

 

ΟΝΕ-Ελλάδα: Τρεις έγκαιρες

προειδοποιήσεις

ΕΕ: Στρατηγικές σεισμικές πλάκες

ΕΕ: Διαπραγματευτική στρατηγική

EE: Υπερκρατική δεσποτεία;

►Γερμανικό ζήτημα, ΕΕ, κρίση 
Περισσότερη ή λιγότερη Ευρώπη;

Το Θολό Ιδεολογικό Βασίλειο Της Ευρωπαϊκής

Ολοκλήρωσης

Αναζητώντας Μια Ευρωπαϊκή Κοσμοθεωρία

.............................

1961-62 Σχέδια Fouchet

 

http://www.cvce.eu/content/publication/1997/10/13/c7c2b3f9-cf51-4a8e-874a-d6c3eda5125a/publishable_en.pdf 

http://www.cvce.eu/obj/draft_treaty_fouchet_plan_i_2_november_1961-en-485fa02e-f21e-4e4d-9665-92f0820a0c22.html

http://www.cvce.eu/obj/draft_treaty_fouchet_plan_ii_18_january_1962-en-c9930f55-7d69-4edc-8961-4f12cf7d7a5b.html